http://hdl.handle.net/123456789/14 2026-07-12T00:03:45Z 2026-07-12T00:03:45Z Л.Т.Сарттарова, Н.А.Еген М.Т.Калдыгулова http://hdl.handle.net/123456789/2715 2026-05-13T09:55:35Z 2025-01-01T00:00:00Z

Аспаздардың денсаулық қауіпсіздігін арттыру Мақсатында қорғаныс фартугының қасиеттерін зерттеу Л.Т.Сарттарова, Н.А.Еген; М.Т.Калдыгулова Бұл зерттеу асханалық өндірісте қызмет атқаратын аспаздардың еңбек қауіпсіздігін арттыруға бағытталған арнайы жұмыс киімінің эргономикалық, гигиеналық және қорғаныс қасиеттерін кешенді бағалауға арналған. Жұмыс барысында негізгі назар екі материал түріне – негізгі жұмыс костюміне арналған Панацея Премиум В7420 матасына және қорғаныс фартугына арналған отқа төзімді Пробан материалына аударылды. Зерттеудің мақсаты – аспаздардың кәсіби қызметінің биомеханикалық ерекшеліктерін ескере отырып, қауіпсіз және эргономикалық киім моделін ғылыми тұрғыдан негіздеу. Зертханалық сынақтар материалдардың физика-механикалық беріктігін, ауа өткізгіштік деңгейін, термиялық тұрақтылығын, ылғал сіңіру қабілетін, жану динамикасын және гигиеналық сипаттамаларын анықтауға бағытталды. Қосымша ретінде, аспаз жұмысына тән қозғалыстар: алға еңкею, қолды жоғары көтеру, жылдам бұрылу және ұзақ уақыт тік тұру жағдайлары кезінде фартуктың эргономикалық бейімділігі бағаланды. Пробан материалының жоғары температура әсеріне төзімділігі, өздігінен сөну қабілеті және деформацияға ұшырамауы оның кәсіби қауіптерді азайтуда тиімді шешім екенін көрсетті. Сондай ақ Пробан материалының термиялық әсерден, ашық жалыннан және жоғары температуралық факторлардан қорғау деңгейін айтарлықтай арттыратынын көрсетті. Жүргізілген зерттеу нәтижесінде аспаздарға арналған арнайы киімнің қауіпсіздік, жайлылық және функционалдық талаптарға толық сәйкес келетін ғылыми негізделген моделі ұсынылды.; Данное исследование посвящено комплексной оценке эргономических, гигиенических и защитных свойств специальной рабочей одежды для поваров, направленной на повышение уровня профессиональной безопасности в условиях пищевого производства. Оснавное внимание уделено двум типам материалов – ткани Панацея Премиум В7420, применяемой для изготовления базового рабочего костюма, и трудногорючему материалу Пробан, использованному для проектирования защитного фартука. Цель исследования заключается в научном обосновании безопасной и эргономичной модели одежды с учетом биомеханических особенностей профессиональной деятельности поваров. Лабораторные испытания были направлены на определение физико-механической прочности материалов, уровня воздухопроницаемости, термостойкости, влагопоглощения, динамики горения и санитарно-гигиенических характеристик. Дополнительно проведена эргономическая оценка поведения фартука при типичных производственных движениях: наклон вперед, поднятие рук, быстрый поворот корпуса и длительная работа в положении стоя. Материал пробан продемонстрировал устойчивость к воздействию высоких температур, способность к самозатуханию и сохранение структуры при контакте с горячими брызгами масла, что подтверждает его эффекттивность как защитного барьера. Полученные результаты показали что материал Пробан значительно увеличивает уровень защиты от теплового воздействия, открытого пламени и термических факторов. По итогам исследования разработана научно обоснованная модель двухкомпонентного комплекта специальной одежды, соответствующая требованиям безопасности, комфорта и функциональности.; This studyis dedicated to a comprehensive evaluation of the ergonomic, hygienic, and protective properties of specialized workwear for chefs6 aimed at increasing the level of occupational safety in food production envionments. The main focus is placed on two types of materials: Panacea Premium B7420 fabric, applied in the design of protective apron. The purpose of the research is to scientifically justify a safe and ergonomic clothing model, taking into account the biomechanical characteristics of chefs’ professional activites. Laboratory tests were conducted to determine the physical and mechanical strength of the materials, air permeability level, thermal resistansce, moisture absorption, burning dynamics, and sanitary-hygienic properties. Additionally, an ergonomic assessment of apron performance was carried out during typical production movements such as bending forward, raising arms, rapid torso rotation, and prolonged standing. The Proban material demonstrated resistance to high temperatures, the ability to self-extinguish, and structural stability when exposed to hot oil splashes, confirming its effectiveness as a protective barrier. The obtained results showed that Proban significantly increases the level of protection against heat exposure, open flame, and thermal hazards. Based on the findings, a scientifically grounded model of a two-component set of specialized workwear was developed, meeting the requirements of safety, comfort, and functionality.

2025-01-01T00:00:00Z Ф.И. Ким, А.О. Рустемова http://hdl.handle.net/123456789/2714 2026-05-13T09:50:53Z 2026-01-01T00:00:00Z

Исследование параметров рациональной вытяжки заготовки верха обуви при формовании на колодке Ф.И. Ким, А.О. Рустемова Работа направлена на совершенствование технологии и оборудования для формования заготовок верха обуви на колодке. Одним из существенных недостатков формования верха обуви обтяжно-затяжным методом на машинах типа ЗНК является неравномерность распределения деформаций по площади носочно-пучковой части заготовки верха обуви. В частности, наибольшие поперечные деформации вдоль огибаемых контуров формующей поверхности колодки имеет союзка на ее периферийных участках, где удлинения заготовки максимальны и могут превышать значения деформаций центральной части союзки в 3-4 раза и более. Причем, наибольшие средние (по ширине союзки) значения поперечных удлинений имеет заготовка в области носка, которые по мере приближения к пучкам уменьшаются также в несколько раз. Существующая неравномерность распределения удлинений по площади заготовки при обтяжно- затяжном методе формования приводит к тому, что на участках заготовки верха обуви, имеющих недостаточную вытяжку материала, не полностью используются ценные свойства кожи. Материал данной статьи базируется на исследовании авторами по разработке новых способов и совершенствовании устройств для обтяжно-затяжных операций в производстве обуви. Для более равномерного распределения деформаций по площади носочно-пучковой части заготовки верха обуви предложена усовершенствованная конструкция стелечного упора, обеспечивающего дополнительную вытяжку союзки в пучковой зоне. Равномерная растяжение заготовки вдоль огибаемых контуров формующей поверхности колодки (пуансона) обеспечивается новыми способами воздействием неравномерного прогрева заготовки и неравномерным увлажнением передней части заготовки верха обуви. Целью данной работы является повышение формоустойчивости изготавливаемой обуви и экономия верхних кожтоваров за счет научно обоснованных размеров площади исходной заготовки с учетом рациональной деформации ее, конфигурации огибаемого контура формующей поверхности обувной колодки (пуансона) и т.п. Работа проведена расчетно-аналитическим методом на основе прогрессивных способов и оборудования для осуществления технологического процесса по формованию заготовок верха обуви на колодке (пуансоне). Результаты работы позволят повысить качество изготавливаемой обуви, снизить себестоимость ее за счет научно обоснованного конструирования рациональных размеров и площади исходной заготовки верха обуви, а также совершенствовать оборудование для формования заготовок верха обуви на колодке.; This work aims to improve the technology and equipment for forming shoe upper blanks on a last. One of the significant drawbacks of forming shoe uppers using the covering tightening method on ZNK-type machines is the uneven distribution of deformations across the toe-tuft portion of the upper blank. Specifically, the vamp exhibits the greatest transverse deformations along the contours of the forming surface of the last in its peripheral areas, where the elongation of the blank is greatest and can exceed the deformation values in the central part of the vamp by 3-4 times or more. Furthermore, the blank exhibits the greatest average (over the vamp width) transverse elongations in the toe area, which also decreases several times as it approaches the tufts. The existing uneven distribution of elongation across the upper blank area during the covering- tightening forming method results in the leather's valuable properties not being fully utilized in areas of the upper blank with insufficient stretch. This article is based on the authors' research into developing new methods and improving devices for stretch-stretch operations in footwear production. To more evenly distribute deformations across the toe-tuft portion of the upper blank, an improved insole stop design is proposed, providing additional stretching of the vamp in the tuft zone. Uniform stretching of the upper blank along the contours of the forming surface of the last (punch) is achieved through new methods of uneven heating of the blank and uneven moistening of the forepart of the upper blank. The aim of this study is to improve the dimensional stability of manufactured footwear and reduce the consumption of upper leather by using scientifically substantiated dimensions of the initial blank area, taking into account rational deformation, the configuration of the enveloping contour of the forming surface of the shoe last (punch), etc. This study was conducted using a computational and analytical method based on advanced methods and equipment for implementing the technological process of forming shoe upper blanks on a last (punch). The results of this study will improve the quality of manufactured footwear, reduce their cost through scientifically substantiated design of rational dimensions and area of the initial upper blank, and improve the equipment for forming shoe upper blanks on a last.; Жұмыс аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызып дайындау технологиясы мен жабдықтарын жетілдіруге бағытталған. ЗНК типті машиналарда тарту-қаттау әдісімен аяқ киімнің үстіңгі бөлігін қалыптау процесінің маңызды кемшіліктерінің бірі – аяқ киім дайындамасының тұмсық және одан жоғары орналасқан аймақ бойынша деформацияның біркелкі бөлінбеуі болып табылады. Атап айтқанда, қалыптау бетінің контурларын бойлай орналасқан перифериялық аймақтарда дайындаманың ең үлкен көлденең деформациялары байқалады. Бұл аймақтардағы созылу шамасы орталық бөліктегі деформациядан 3–4 есе және одан да көп болуы мүмкін. Сонымен қатар, ең жоғары орташа (ені бойынша) көлденең созылу мәндері тұмсық бөлігінде байқалып, тұмсықтан жоғары аймаққа қарай жақындаған сайын бірнеше есеге азаяды. Тарту-қаттау әдісі кезінде дайындама беті бойынша созылудың мұндай біркелкі бөлінбеуі материалдың жеткілікті түрде тартылмауына және былғарының пайдалы қасиеттерінің толық пайдаланылмауына алып келеді. Бұл мақала авторлардың аяқ киім өндірісіндегі тарту-қаттау операцияларына арналған жаңа тәсілдер мен құрылғыларды жетілдіру бойынша жүргізген зерттеулеріне негізделген. Аяқ киімнің тұмсық және одан жоғары орналасқан аймағында деформацияны біркелкі бөлу үшін тұмсықтан жоғары орналасқан аймағында қосымша созылуды қамтамасыз ететін жетілдірілген ұлтарақ тіреуіші конструкциясы ұсынылды. Қалыптау бетінің контурларын бойлай дайындаманың біркелкі созылуын қамтамасыз ету үшін дайындаманың алдыңғы бөлігін әркелкі жылыту және ылғалдандыру әдістері қолданылды. Зерттеудің мақсаты – аяқ киімнің пішін тұрақтылығын арттыру және бастапқы дайындаманың ғылыми негізделген ауданын анықтау арқылы былғары материалдарын үнемдеу, сондай-ақ оның рационалды деформациясын, қалып бетінің (пуассонның) конфигурациясын және басқа факторларды ескере отырып, өндірілетін аяқ киімнің сапасын жақсарту. Жұмыс аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызуға арналған заманауи технологиялар мен жабдықтарды пайдалана отырып, есептік-талдамалық әдіспен орындалды. Зерттеу нәтижелері өндірілетін аяқ киім сапасын арттыруға, бастапқы дайындаманың ғылыми негізделген өлшемдері мен ауданын оңтайландыру арқылы өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, сондай-ақ аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызуға арналған жабдықты жетілдіруге мүмкіндік береді

2026-01-01T00:00:00Z А.Е. Жуманазарова, Ж.С. Кенесбек http://hdl.handle.net/123456789/2712 2026-05-13T07:25:57Z 2026-01-01T00:00:00Z

Аурухана пациенттеріне арналған арнайы киімді дайындау ерекшеліктері А.Е. Жуманазарова, Ж.С. Кенесбек Мақалада стационар жағдайындағы жайлылық, гигиеналық, тазалық, қауіпсіздік және функционалдылық деңгейлерін арттыруға бағытталған аурухана пациенттеріне арналған инновациялық арнайы киімді дайындау процестері қарастырылған. Арнайы пациенттер киімінің қолданыстағы модельдеріне толық жүйелік талдау жүргізіліп, олардың негізгі кемшіліктері анықталды, яғни қозғалыс шектеулігі, күтім жасау қиындықтары, ауаөткізгіштігінің төмендігі, әртүрлі клиникалық және климаттық жағдайларға төмен бейімделуі, сондай-ақ пациенттер мен медицина мамандары үшін ыңғайсыздық. Зерттеу негізінде модульдік қол жеткізу жүйесі, магниттік қапсырма және адаптивті желдету панелі бар арнайы киімнің жаңа моделі ұсынылды. Жаңа инновациялық арнайы киім жеңіл қолданысты, микроклиматты жеке реттеуді, эргономиканы және жалпы ыңғайлылық деңгейін арттыруды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар пациенттер мен медицина саласының мамандарының арасында материалдарды, түстік шешімін, пайдалану ыңғайлылығы, функционалдылығы мен эксплуатацияға төзімділігі бойынша кешенді сауалнама жүргізіліп, нәтижесінде жеңіл, микробтарға қарсы және ауаөткізгіштігі мен гигроскопиялығы жоғары маталарды қолданудың қажеттілігін растайтын талдау нәтижелері ұсынылған. Дайындалған арнайы киім моделі QR-код арқылы сандық сәйкестендіру жүйесімен жабдықталған, бұл пациенттер туралы ақпаратқа жылдам қол жеткізіп, олардың жағдайын қадағалауды қамтамасыз етеді және медицина мамандарының жұмыс тиімділігін арттырады. Зерттеу жұмысының жаңалығы аурухана пациенттеріне арналған арнайы киімді жобалауға медициналық, эргономикалық және технологиялық шешімдерді біріктіретін кешенді көзқарас болып табылады.

2026-01-01T00:00:00Z А.C. Абишова http://hdl.handle.net/123456789/2709 2026-05-05T10:24:20Z 2026-01-01T00:00:00Z

Трикотаж ұйық бұйымдарының сапасын арттыру жолдары А.C. Абишова Бұл мақалада әртүрлі елдерде өндірілген ерлер ұйық (шұлық) бұйымдарының сапалық көрсеткіштері салыстырылып, олардың сапасын арттыру жолдары жан-жақты зерттелді. Зерттеу объектілері ретінде Қазақстан, Қытай, Түркия, Корея және Өзбекстан елдерінде өндірілген классикалық ерлер ұйықтары таңдалды. Негізгі зерттеу әдістері ретінде тоқыма бұйымдарының тозуға төзімділігін анықтау, ауа өткізгіштік көрсеткішін өлшеу, токсиндік индексін талдау, бояудың жууға, үйкеліске және терге тұрақтылығын тексеру, сондай-ақ өнім бетіндегі электр өрісін анықтау қолданылды. Нәтижелер Түркия өндірісіндегі ұйық бұйымдарының физика-механикалық және гигиеналық қасиеттері бойынша ең жоғары деңгейде екенін көрсетті. Бұл олардың тығыз тоқыма құрылымы мен жоғары сапалы табиғи талшықтарды қолдануымен түсіндіріледі. Өзбекстан және Корея өнімдері кейбір көрсеткіштер бойынша төмен нәтиже көрсетті, ал Қазақстан және Қытай өнімдері орташа көрсеткішке ие болды. Зерттеу нәтижелері тоқыма және трикотаж бұйымдарының сапасын арттыру үшін табиғи талшық үлесін көбейту, экологиялық таза материалдарды пайдалану, өрім құрылымын жетілдіру және заманауи өндіріс технологияларын енгізудің маңызды екенін көрсетті. Сондай-ақ, сапалы және қауіпсіз өнім өндіру арқылы тұтынушы денсаулығын қорғау және жеңіл өнеркәсіп саласының даму деңгейін көтеру мүмкін екендігі дәлелденді. Бұл жұмыс трикотаж бұйымдарын сапалы, ұзаққа шыдамды және гигиеналық тұрғыдан қауіпсіз етуге бағытталған нақты ұсыныстар береді.; В данной статье представлен комплексный сравнительный анализ качественных показателей мужских трикотажных чулочно-носочных изделий, произведённых в разных странах, а также определены пути повышения их качества. В качестве объектов исследования были выбраны классические мужские носки, произведённые в Казахстане, Китае, Турции, Корее и Узбекистане. Основные методы исследования включали определение износостойкости, воздухопроницаемости, токсического индекса, стойкости окраски к стирке, трению и потоотделению, а также измерение уровня электростатического поля изделий. Результаты показали, что носки турецкого производства обладают наивысшими физико-механическими и гигиеническими характеристиками, что объясняется плотной структурой трикотажа и использованием высок- окачественных натуральных волокон. Изделия из Узбекистана и Кореи продемонстрировали более низкие показатели, тогда как продукция Казахстана и Китая имела средние результаты. Исследование выявило важную роль химических, структурных и материальных факторов в обеспечении долговечности, комфорта и безопасности продукции. Увеличение доли натуральных волокон, использование экологически чистых материалов, совершенствование структуры полотна и внедрение современных производственных технологий были определены как ключевые меры повышения качества. Результаты также подчеркнули необходимость соблюдения стандартов безопасности и минимизации вредных химических добавок для защиты здоровья потребителей и окружающей среды. В целом, работа предоставляет практические рекомендации для производства более долговечных, комфортных, гигиеничных и экологически безопасных трикотажных изделий, способствуя повышению стандартов в лёгкой промышленности.; This article presents a comprehensive comparative study of the quality indicators of men's knitted hosiery products manufactured in different countries and identifies ways to improve their quality. The research objects included classic men's socks produced in Kazakhstan, China, Turkey, Korea, and Uzbekistan. The main research methods involved determining wear resistance, air permeability, toxicity index, color fastness to washing, rubbing, and perspiration, as well as measuring the electrostatic field level of the products. The results demonstrated that Turkish- made socks exhibited the highest physical, mechanical, and hygienic properties, which can be explained by the dense knit structure and the use of high-quality natural fibers. Products from Uzbekistan and Korea showed lower performance in several parameters, while Kazakhstan and China achieved average results. The study highlighted the significant role of chemical, structural, and material factors in influencing the durability, comfort, and safety of knitted hosiery. Increasing the proportion of natural fibers, using environmentally friendly materials, improving knit patterns, and implementing modern production technologies were identified as key measures for quality enhancement. The findings also emphasized the importance of maintaining safety standards and minimizing harmful chemical additives to protect consumer health and the environment. Overall, the research provides practical recommendations for producing more durable, comfortable, hygienic, and eco-friendly knitted hosiery products, contributing to higher standards in the light industry sector.

2026-01-01T00:00:00Z