http://hdl.handle.net/123456789/3 2026-07-11T22:52:58Z 2026-07-11T22:52:58Z С.Ш. Ташпулатов, Д.Б. Бобожонова http://hdl.handle.net/123456789/2728 2026-05-22T07:03:25Z 2026-01-01T00:00:00Z

Актуальность и востребованность детской одежды, гигиенические и дизайнерские требования, а также учет факторов здоровья, психологии и экологии при её проектировании С.Ш. Ташпулатов, Д.Б. Бобожонова В данной статье всесторонне анализируется актуальность детской одежды и факторы, определяющие её востребованность в современных социально-экономических условиях. Рассматриваются основные требования к детской одежде, включая гигиенические, эргономические, эстетические, психологические и экологические аспекты, а также особенности их практической реализации в процессе проектирования и производства. Особое внимание уделено влиянию конструкции, цветового решения и текстильных материалов на здоровье и психоэмоциональное состояние ребёнка. Подчеркивается необходимость учёта возрастных и физиологических особенностей детского организма, а также важность применения безопасных, экологически чистых и сертифицированных тканей. В работе проведён анализ современного состояния рынка детской одежды в Узбекистане, выявлены ключевые проблемы, связанные с преобладанием импортной продукции, недостаточным уровнем локального производства и ограниченным использованием инновационных технологий. Предложены направления развития отрасли, основанные на внедрении трансформационных элементов в конструкции изделий, что позволяет увеличить срок эксплуатации одежды, повысить её функциональность и экономическую эффективность. Отмечена роль устойчивого дизайна и цифровых технологий в создании адаптивной и экологичной детской одежды. Полученные результаты представляют практическую ценность для дизайнеров, производителей и исследователей в области текстильной и лёгкой промышленности.; This article provides a detailed analysis of the relevance of children's clothing, highlighting the hygienic, ergonomic, aesthetic, psychological, and environmental requirements it must meet. The current state of the children's clothing market in Uzbekistan is analyzed, including issues related to imports and local production. The importance of transformative clothing and innovative technologies is demonstrated through practical examples. Abstract. This article provides a comprehensive analysis of the relevance of children’s clothing and the factors that determine its demand under modern socio-economic conditions. The main requirements for children’s garments are examined, including hygienic, ergonomic, aesthetic, psychological, and environmental aspects, as well as the specifics of their practical implementation in the design and production process. Special attention is given to the influence of garment construction, color solutions, and textile materials on the health and psycho-emotional state of a child. The necessity of considering the age-related and physiological characteristics of the child’s body is emphasized, along with the importance of using safe, environmentally friendly, and certified fabrics. The study also analyzes the current state of the children’s clothing market in Uzbekistan and identifies key problems related to the dominance of imported products, insufficient local manufacturing, and the limited use of innovative technologies. The article proposes development directions based on the introduction of transformable elements in garment design, which can extend the service life of clothing, increase functionality, and improve economic efficiency. The role of sustainable design and digital technologies in creating adaptive and eco-friendly children’s wear is highlighted. The results obtained are of practical value for designers, manufacturers, and researchers in the field of textile and light industry.; Бұл мақалада балалар киімінің өзектілігі мен қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы сұранысын анықтайтын факторлар жан-жақты талданады. Балалар киіміне қойылатын негізгі талаптар, атап айтқанда гигиеналық, эргономикалық, эстетикалық, психологиялық және экологиялық аспектілер, сондай-ақ оларды жобалау мен өндіру үдерісінде жүзеге асыру ерекшеліктері қарастырылады. Киімнің құрылымы, түс үйлесімі мен тоқыма материалдарының баланың денсаулығы мен психоэмоциялық жағдайына әсері ерекше атап өтіледі. Баланың жас және физиологиялық ерекшеліктерін ескеру қажеттілігі, сондай-ақ қауіпсіз, экологиялық таза және сертификатталған маталарды қолданудың маңыздылығы көрсетіледі. Зерттеу барысында Өзбекстандағы балалар киімі нарығының қазіргі жағдайына талдау жасалып, импорттық өнімдердің басымдығы, жергілікті өндірістің жеткіліксіздігі және инновациялық технологиялардың шектеулі қолданылуы сияқты негізгі мәселелер анықталды. Мақалада киімнің пайдалану мерзімін ұзартуға, оның функционалдылығын арттыруға және экономикалық тиімділігін жақсартуға мүмкіндік беретін трансформациялық элементтерді енгізу жолдары ұсынылады. Сонымен қатар тұрақты дизайн мен цифрлық технологиялардың бейімделгіш әрі экологиялық таза балалар киімін жасаудағы рөлі көрсетіледі. Алынған нәтижелер дизайнерлерге, өндірушілерге және тоқыма мен жеңіл өнеркәсіп саласындағы зерттеушілерге практикалық тұрғыдан пайдалы болады.; Мақаладағы зерттеу сублимацияланған түйе сүті (ТС) негізіндегі жұмсақ балмұздақты әзірлеуге және техникалық-функционалдық талдауға арналған. Жұмыстың мақсаты – сублимацияланған түйе сүтін гипоаллергенді шикізат ретінде қолдану мүмкіндігін негіздеу және оның төмен температуралық десерттің технологиялық (құрылымдық тұрақтылық, еруге төзімділік) және физика-химиялық қасиеттеріне әсерін бағалау болды. Зерттеу әдістемесіне май қышқылдарының профилін талдау, макро- және микроэлементтік құрамды анықтау, сондай-ақ дайын өнімнің витаминдік құрамын құралдық физика-химиялық әдістермен бағалау кірді. Май қышқылдарының профилін талдау барысында қаныққан май қышқылдарының үстемдігі анықталды (78,6%), бұл өнімнің жоғары құрылымдық тұрақтылығын және пайдалану кезінде еруге төзімділігін қамтамасыз етеді, сонымен қатар түйе сүтінің ақуыздық матрицасының ерекшеліктерін, атап айтқанда, сиыр сүтінің негізгі аллергені – β-лактоглобулиннің табиғи болмауын өтейді. Өнім айқын функционалдық құндылыққа ие, себебі оның гипоаллергенді потенциалы расталды, ал С витаминінің мөлшері 634 мг/100 г құрайды (дәстүрлі аналогтармен салыстырғанда мыңдаған есе жоғары), бұл түйе сүті мен теңіз дәруменінің қасиеттерінің синергиясының нәтижесі. Зерттеудің ғылыми маңыздылығы сублимациялық түйе сүтінің төмен температуралық десерттер құрамындағы технологиялық әлеуеті туралы түсінікті кеңейтуде, ал практикалық маңыздылығы – алынған нәтижелерді функционалды, арнайы тағам өнімдерін әзірлеуде қолдану мүмкіндігінде. Сонымен қатар, макроэлементтерде критикалық дисбаланс анықталды: кальцийдің жоғары мөлшері (173,9 мг/100 г) мен магнийдің (88,0 мг/100 г) болуы фосфордың (15,0 мг/100 г) және калийдің (10,2 мг/100 г) айқын жетіспеушілігімен қатар жүреді, сондай-ақ D₃ витаминінің болмауы өнімнің функционалдық құндылығына және физиологиялық сіңімділігіне тікелей әсер етеді. Осыған байланысты рецептураны міндетті түрде технологиялық түзетуді, физиологиялық тұрғыдан қолайлы Ca:P қатынасын қалпына келтіру үшін калий фосфаттарын енгізуді және минералдардың максималды биожетімділігін қамтамасыз ету үшін D₃ витаминімен фортификациялауды қажет деп санауға болады.; This study focuses on the development and techno-functional evaluation of soft ice cream based on freeze-dried camel milk enriched with sea buckthorn concentrate. The aim was to substantiate the feasibility of using freeze-dried camel milk as a hypoallergenic raw material and to evaluate its influence on the technological (structural stability and melt resistance) and physicochemical properties of a low-temperature dessert. The research methodology included analysis of the fatty acid profile, determination of macro- and microelement composition, and assessment of vitamin content using instrumental physicochemical methods. The fatty acid profile analysis revealed a predominance of saturated fatty acids (78.6%), which contributes to improved structural stability and enhanced melt resistance. This effect compensates for the specific protein composition of camel milk, particularly the natural absence of β-lactoglobulin, a major allergen of cow’s milk. The developed product demonstrated high functional potential: its hypoallergenic properties were confirmed, and the vitamin C content reached 634 mg/100 g, exceeding conventional analogues by several orders of magnitude due to the synergistic interaction between camel milk and sea buckthorn. The scientific significance of the study lies in expanding current understanding of the technological potential of freeze-dried camel milk in frozen dessert systems. The practical relevance is associated with the applicability of the obtained results in the development of functional and specialized nutrition products. At the same time, a pronounced imbalance in macroelement composition was identified. Elevated levels of calcium (173.9 mg/100 g) and magnesium (88.0 mg/100 g) were accompanied by critically low contents of phosphorus (15.0 mg/100 g) and potassium (10.2 mg/100 g), as well as the absence of vitamin D₃. These factors reduce mineral bioavailability and overall physiological value. Therefore, mandatory formulation correction was proposed through the introduction of potassium phosphates to restore a physiologically optimal Ca:P ratio and fortification with vitamin D₃ to enhance mineral absorption. For the first time, a comprehensive techno-functional assessment of soft ice cream based on freeze-dried camel milk was conducted, integrating structural, nutritional, and functional indicators.

2026-01-01T00:00:00Z И.Ш. Хакимжонов, М.А. Хасанова http://hdl.handle.net/123456789/2724 2026-05-22T05:22:16Z 2026-01-01T00:00:00Z

Theoretical foundations of the production of women’s classical-style garments И.Ш. Хакимжонов, М.А. Хасанова The study investigates the theoretical and practical foundations of classical women’s fashion design and production, positioning it within the framework of sustainability and modern technological innovation. In an era dominated by fast fashion and rapidly shifting trends, the classical style remains a symbol of stability, cultural continuity, and refined taste. However, the absence of a systematic, science-based approach to its creation has led to inconsistencies in design and quality. The research develops a Three-Dimensional Theoretical Model that unites historical-canonical, aesthetic-functional, and technological-technical dimensions into a coherent methodological system. Through historical-typological, stylistic, and comparative analyses, the study explores the practices of leading international brands—Max Mara, Dior, Chanel, and Zara—between 2021 and 2025. Empirical data derived from corporate sustainability reports, design archives, and industry databases reveal how classical aesthetics align with technological precision and sustainability principles. The findings demonstrate that the preservation of the classical canon depends on the integration of three key factors: historical continuity, aesthetic harmony, and technological advancement. Luxury brands such as Max Mara, Dior, and Chanel exemplify this balance, achieving longevity and quality through craftsmanship and innovation, while Zara represents an adaptive “mass classicism” model suited to the fast-fashion segment. The proposed model provides a structured foundation for contemporary fashion design theory and offers practical applications for sustainable, high-quality garment production. It reaffirms the classical style’s relevance as a timeless, ethical, and technologically adaptive system in modern fashion.; В данном исследовании рассматриваются теоретические и практические основы дизайна и производства классической женской одежды в рамках концепции устойчивого развития и современных технологических инноваций. В эпоху доминирования быстрой моды и быстро меняющихся трендов классический стиль остается символом стабильности, культурной преемственности и утонченного вкуса. Однако отсутствие системного, научно обоснованного подхода к его созданию привело к несогласованности в дизайне и качестве. В исследовании разрабатывается трехмерная теоретическая модель, объединяющая историко-каноническое, эстетико-функциональное и технологическо-техническое измерения в единую методологическую систему. С помощью историко-типологического, стилистического и сравнительного анализов в работе изучается практика ведущих международных брендов — Max Mara, Dior, Chanel и Zara — в период с 2021 по 2025 год. Эмпирические данные, полученные из корпоративных отчетов об устойчивом развитии, дизайнерских архивов и отраслевых баз данных, раскрывают, как классическая эстетика сочетается с технологической точностью и принципами устойчивого развития. Результаты показывают, что сохранение классического канона зависит от интеграции трех ключевых факторов: исторической преемственности, эстетической гармонии и технологического прогресса. Люксовые бренды, такие как Max Mara, Dior и Chanel, являются примером такого баланса, достигая долговечности и качества благодаря мастерству и инновациям, в то время как Zara представляет адаптивную модель «массового классицизма», подходящую для сегмента быстрой моды. Предложенная модель представляет собой структурированную основу для современной теории дизайна одежды и предлагает практические решения для устойчивого производства высококачественных изделий. Она подтверждает актуальность классического стиля как вневременной, этичной и технологически адаптивной системы в современной моде.; Бұл зерттеуде тұрақты даму тұжырымдамасы мен заманауи технологиялық инновациялар аясында классикалық стильдегі әйелдер киімін жобалау және өндірудің теориялық және практикалық негіздері қарастырылады. Жылдам мода мен тез өзгеретін трендтер үстемдік еткен дәуірде классикалық стиль тұрақтылықтың, мәдени сабақтастықтың және нәзік талғамның символы болып қала береді. Алайда оны қалыптастыруда жүйелі, ғылыми негізделген тәсілдің болмауы дизайн мен сападағы үйлесімсіздікке алып келді. Зерттеу барысында тарихи-канондық, эстетикалық-функционалдық және технологиялық- техникалық өлшемдерді біртұтас әдіснамалық жүйеге біріктіретін үшөлшемді теориялық модель ұсынылады. Тарихи-типологиялық, стильдік және салыстырмалы талдау әдістері арқылы 2021–2025 жылдар аралығында Max Mara, Dior, Chanel және Zara сияқты жетекші халықаралық брендтердің тәжірибесі зерттелді. Тұрақты даму жөніндегі корпоративтік есептерден, дизайнерлік мұрағаттардан және салалық дерекқорлардан алынған эмпирикалық мәліметтер классикалық эстетиканың технологиялық дәлдікпен және тұрақты даму қағидаларымен қалай үйлесетінін айқындайды. Нәтижелер классикалық канонды сақтаудың үш негізгі фактордың интеграциясына тәуелді екенін көрсетеді: тарихи сабақтастық, эстетикалық үйлесім және технологиялық прогресс. Max Mara, Dior және Chanel сияқты люкс брендтер шеберлік пен инновациялар арқылы ұзақ мерзімділік пен жоғары сапаға қол жеткізіп, осы тепе-теңдіктің үлгісін көрсетеді, ал Zara жылдам мода сегментіне лайық «жаппай классицизмнің» бейімделген моделін ұсынады. Ұсынылған модель киім дизайнының заманауи теориясы үшін құрылымдалған негіз болып табылады және жоғары сапалы өнімдерді тұрақты өндіруге арналған практикалық шешімдер ұсынады. Ол классикалық стильдің қазіргі сәндегі мәңгілік, этикалық және технологиялық тұрғыдан бейімделгіш жүйе ретіндегі өзектілігін растайды.

2026-01-01T00:00:00Z А.Ж. Талгатбекова, Т.М. Алданаева М.М. Езиева, A.M. Сабитова http://hdl.handle.net/123456789/2719 2026-05-21T09:53:13Z 2026-01-01T00:00:00Z

Ethnoecological traditions in the context of the sustainable development of the modern fashion industry А.Ж. Талгатбекова, Т.М. Алданаева; М.М. Езиева, A.M. Сабитова The article is devoted to the study of ethnoecological traditions as an example of harmonious relationship between nature and human for the development of sustainable fashion. The work reveals parallels between traditional practices and modern environmental approaches. The analysis of global and Kazakhstan design solutions related to the actualization of cultural heritage in the context of eco-design is carried out. Particular attention is paid to studying the peculiarities of ethnoecological traditions in designing Kazakh national costume, representing a naturally formed environmentally sustainable system. The philosophical understanding of clothing expressed the creative and contemplative attitude of the Kazakh people to the world. It was based on a deep intuitive awareness of the life value of all elements of the universe. The relevance and consonance of such ecological thinking to the present is noted. In accordance with the purpose of the article, an experimental author's model of a women's shapan in ethnic style has been developed, which is characterized by comfort, versatility, mobility, durability, and deep meaning. The results obtained are aimed at contributing to the global discourse on sustainable fashion based on cultural heritage. It is determined that the preservation, transmission and adaptation of ethnoecological culture, traditional knowledge, and practices is an integral component of sustainability, contributing to the formation of a responsible attitude towards the environment, society, wardrobe, education of aesthetic taste, as well as the actualization of craft traditions.; Мақала тұрақты сәнді дамыту үшін табиғат пен адам арасындағы үйлесімді қатынастардың мысалы ретінде этноэкологиялық дәстүрлерді зерттеуге арналған. Жұмыс барысында дәстүрлі тәжірибелер мен заманауи экологиялық тәсілдер арасындағы параллельдер анықталады. Экодизайн контекстінде мәдени мұраны жаңғыртуға байланысты әлемдік және қазақстандық дизайн шешімдері талданады. Табиғи қалыптасқан экологиялық тұрақты жүйе болып табылатын қазақ ұлттық костюмін жобалаудың этноэкологиялық дәстүрлерінің ерекшеліктерін зерттеуге ерекше назар аударылады. Киімнің философиялық түсінігінде қазақ халқының әлемге шығармашылық және ойшылдық көзқарасы көрініс тапты. Ол Ғаламның барлық элементтерінің өмірлік құндылығын терең интуитивті түсінуге негізделген. Осындай экологиялық ойлаудың қазіргі заманға өзектілігі мен үйлесімділігі атап көрсетілген. Мақаланың мақсатына сәйкес этностильдегі әйелдерге арналған шапанының эксперименттік авторлық үлгісі жасалды, ол үшін жайлылық, көпқырлылық, қозғалғыштық, беріктік, терең мағына тән. Нәтижелер мәдени мұраға негізделген тұрақты сән туралы жаһандық дискурсқа үлес қосуға бағытталған. Этноэкологиялық мәдениетті, дәстүрлі білім мен тәжірибені сақтау, жеткізу және бейімдеу тұрақтылықтың ажырамас бөлігі болып табылады. Ол қоршаған ортаға, қоғамға, өз гардеробына жауапты көзқарасты қалыптастыруға, эстетикалық талғамды дамытуға және қолөнер дәстүрлерін жаңғыртуға ықпал етеді.; Статья посвящена исследованию этноэкологических традиций как примера гармоничных взаимоотношений между природой и человеком для развития устойчивой моды. В ходе работы выявляются параллели между традиционными практиками и современными экологическими подходами. Проводится анализ мировых и казахстанских дизайнерских решений, связанных с актуализацией культурного наследия в контексте экодизайна. Особое внимание уделяется изучению особенностей этноэкологических традиций проектирования казахского народного костюма, представляющего собой естественно сформированную экологически устойчивую систему. В философском понимании одежды выражалось созидательное и созерцательное отношение казахского народа к миру. Оно основывалось на глубинном интуитивном осознании ценности жизни всех элементов Вселенной. Отмечается актуальность, созвучность подобного экологического мышления настоящему времени. Согласно цели статьи разработана экспериментальная авторская модель женского шапана в этностиле, для которой присущи комфорт, универсальность, мобильность, долговечность, глубокая смысловая нагрузка. Полученные результаты направлены на внесение вклада в глобальный дискурс об устойчивой моде, опирающейся на культурное наследие. Определено, что сохранение, передача и адаптация этноэкологической культуры, традиционных знаний и практик является неотъемлемым компонентом устойчивости, способствующим формированию ответственного отношения к окружающей среде, социуму, собственному гардеробу, воспитанию эстетического вкуса, а также актуализации ремесленных традиций.

2026-01-01T00:00:00Z Л.Т.Сарттарова, Н.А.Еген М.Т.Калдыгулова http://hdl.handle.net/123456789/2715 2026-05-13T09:55:35Z 2025-01-01T00:00:00Z

Аспаздардың денсаулық қауіпсіздігін арттыру Мақсатында қорғаныс фартугының қасиеттерін зерттеу Л.Т.Сарттарова, Н.А.Еген; М.Т.Калдыгулова Бұл зерттеу асханалық өндірісте қызмет атқаратын аспаздардың еңбек қауіпсіздігін арттыруға бағытталған арнайы жұмыс киімінің эргономикалық, гигиеналық және қорғаныс қасиеттерін кешенді бағалауға арналған. Жұмыс барысында негізгі назар екі материал түріне – негізгі жұмыс костюміне арналған Панацея Премиум В7420 матасына және қорғаныс фартугына арналған отқа төзімді Пробан материалына аударылды. Зерттеудің мақсаты – аспаздардың кәсіби қызметінің биомеханикалық ерекшеліктерін ескере отырып, қауіпсіз және эргономикалық киім моделін ғылыми тұрғыдан негіздеу. Зертханалық сынақтар материалдардың физика-механикалық беріктігін, ауа өткізгіштік деңгейін, термиялық тұрақтылығын, ылғал сіңіру қабілетін, жану динамикасын және гигиеналық сипаттамаларын анықтауға бағытталды. Қосымша ретінде, аспаз жұмысына тән қозғалыстар: алға еңкею, қолды жоғары көтеру, жылдам бұрылу және ұзақ уақыт тік тұру жағдайлары кезінде фартуктың эргономикалық бейімділігі бағаланды. Пробан материалының жоғары температура әсеріне төзімділігі, өздігінен сөну қабілеті және деформацияға ұшырамауы оның кәсіби қауіптерді азайтуда тиімді шешім екенін көрсетті. Сондай ақ Пробан материалының термиялық әсерден, ашық жалыннан және жоғары температуралық факторлардан қорғау деңгейін айтарлықтай арттыратынын көрсетті. Жүргізілген зерттеу нәтижесінде аспаздарға арналған арнайы киімнің қауіпсіздік, жайлылық және функционалдық талаптарға толық сәйкес келетін ғылыми негізделген моделі ұсынылды.; Данное исследование посвящено комплексной оценке эргономических, гигиенических и защитных свойств специальной рабочей одежды для поваров, направленной на повышение уровня профессиональной безопасности в условиях пищевого производства. Оснавное внимание уделено двум типам материалов – ткани Панацея Премиум В7420, применяемой для изготовления базового рабочего костюма, и трудногорючему материалу Пробан, использованному для проектирования защитного фартука. Цель исследования заключается в научном обосновании безопасной и эргономичной модели одежды с учетом биомеханических особенностей профессиональной деятельности поваров. Лабораторные испытания были направлены на определение физико-механической прочности материалов, уровня воздухопроницаемости, термостойкости, влагопоглощения, динамики горения и санитарно-гигиенических характеристик. Дополнительно проведена эргономическая оценка поведения фартука при типичных производственных движениях: наклон вперед, поднятие рук, быстрый поворот корпуса и длительная работа в положении стоя. Материал пробан продемонстрировал устойчивость к воздействию высоких температур, способность к самозатуханию и сохранение структуры при контакте с горячими брызгами масла, что подтверждает его эффекттивность как защитного барьера. Полученные результаты показали что материал Пробан значительно увеличивает уровень защиты от теплового воздействия, открытого пламени и термических факторов. По итогам исследования разработана научно обоснованная модель двухкомпонентного комплекта специальной одежды, соответствующая требованиям безопасности, комфорта и функциональности.; This studyis dedicated to a comprehensive evaluation of the ergonomic, hygienic, and protective properties of specialized workwear for chefs6 aimed at increasing the level of occupational safety in food production envionments. The main focus is placed on two types of materials: Panacea Premium B7420 fabric, applied in the design of protective apron. The purpose of the research is to scientifically justify a safe and ergonomic clothing model, taking into account the biomechanical characteristics of chefs’ professional activites. Laboratory tests were conducted to determine the physical and mechanical strength of the materials, air permeability level, thermal resistansce, moisture absorption, burning dynamics, and sanitary-hygienic properties. Additionally, an ergonomic assessment of apron performance was carried out during typical production movements such as bending forward, raising arms, rapid torso rotation, and prolonged standing. The Proban material demonstrated resistance to high temperatures, the ability to self-extinguish, and structural stability when exposed to hot oil splashes, confirming its effectiveness as a protective barrier. The obtained results showed that Proban significantly increases the level of protection against heat exposure, open flame, and thermal hazards. Based on the findings, a scientifically grounded model of a two-component set of specialized workwear was developed, meeting the requirements of safety, comfort, and functionality.

2025-01-01T00:00:00Z