http://hdl.handle.net/123456789/12 2026-07-05T14:04:42Z http://hdl.handle.net/123456789/2720 Effect of collagen hydrolysate and plant antioxidant on the texture parameters of cooked sausages Я.М. Узаков, М.А-А. Калдарбекова; И.М. Чернуха, А.Н. Тортай In the meat industry, it is important to enrich meat products with plant-based functional components, which improves their nutritional value but also changes the mechanical properties of the matrix. The aim of this study was to evaluate the effect of collagen hydrolysate and cranberry powder on the structural and mechanical properties of cooked sausages. The study was conducted using a standard two-cycle scheme on a structurometer, and the hardness, springiness, cohesion, resilience and chewiness of cooked sausage products were determined. Approximation was performed using simple linear models and paired correlation analysis. The addition of 10% collagen hydrolysate led to a slight decrease in indicators relative to the control, while the addition of cranberry powder (1–3%) at a fixed level of hydrolysate (10%) caused a dose-dependent decrease in all indicators, which was confirmed by linear trends with a high explanation of variance (R²=0,89–0,99). Pairwise correlation analysis showed very strong inverse correlations for cranberries with TPA (r =-0,92…-0,98, p=0,0045–0,0250), while moderate negative correlations without statistical significance were obtained for hydrolysate (r=-0,50…-0,80, p>0.05). The results indicate that cranberry powder is the main factor in reducing the structural and mechanical properties, and further research is needed to establish the limits for the amount of functional ingredient to be added. Further research is planned in the RSM method, taking into account the interactions of factors, with organoleptic evaluation, as well as rheological and microstructural analysis.; Ет өнеркәсібінде өсімдік текті функционалдық құрамдастармен байыту өзектілігі жоғары, бұл тағамдық құндылықты арттырумен қатар, матрицаның механикалық қасиеттерін өзгертеді. Осы зерттеудің мақсаты – пісірілген шұжықтардың құрылымдық-механикалық қасиеттеріне коллаген гидролизаты мен мүкжидек ұнтағының әсерін бағалау. Зерттеу құрылымометрде стандартты екі циклдық схема бойынша жүргізіліп, қаттылық, серпімділік, когезия, қалпына келгіштік және шайналғыштық анықталды. Аппроксимация қарапайым сызықтық модельдермен және жұптық корреляциялық талдаумен орындалды. 10 % коллаген гидролизатын енгізу бақылаумен салыстырғанда көрсеткіштердің шамалы төмендеуіне әкелді, ал гидролизат деңгейі 10 % болғанда мүкжидек ұнтағын 1–3 % қосу барлық көрсеткіштердің дозаға тәуелді төмендеуін туғызды, бұл жоғары дисперсия түсіндіруімен (R²=0,89–0,99) сызықтық трендтермен расталды. Жұптық корреляциялық талдау мүкжидек үшін TPA-мен өте күшті кері байланыстарды көрсетті (r=−0,92…−0,98, p=0,0045–0,0250), ал гидролизат үшін статистикалық маңыздылығы жоқ орташа теріс байланыстар алынды (r=−0,50…−0,80, p>0,05). Нәтижелер құрылымдық-механикалық көрсеткіштерді төмендетуде негізгі фактор мүкжидек ұнтағы екенін көрсетеді; функционалдық ингредиенттің енгізу шектерін белгілеу үшін қосымша зерттеулер қажет. Алдағы жұмыстар факторлар өзара әрекеттесуін ескеретін RSM тәсілінде, органолептикалық бағалаумен, сондай-ақ реологиялық және микроструктуралық талдаумен жоспарлануда.; В мясной отрасли является актуальным обогащение мясных изделий растительными функциональными компонентами, что улучшает их пищевую ценность, но одновременно меняет механические свойства матрицы. Целью работы было оценить влияние гидролизата коллагена и порошка клюквы на структурно-механические свойства варёных колбас. Исследование проводилось по стандартной двухцикловой схеме на структурометре, где определяли твердость, упругость, когезию, устойчивость и пережёвываемость вареных колбасных изделий. Аппроксимация проводилась простыми линейными моделями и парным корреляционным анализом. Внесение 10% гидролизата коллагена приводило к незначительному снижению показателей относительно контроля, тогда как добавление клюквенного порошка (1–3%) при фиксированном уровне гидролизата (10%) вызывало дозозависимое уменьшение всех показателей, что подтверждено линейными трендами с высоким объяснением дисперсии (R²=0,89–0,99). Парный корреляционный анализ показал для клюквы очень сильные обратные связи с TPA (r =−0,92…−0,98, p=0,0045–0,0250), для гидролизата получены умеренные отрицательные зависимости без статистической значимости (r=−0,50…−0,80, p>0,05). Полученные результаты указывают, что главным фактором понижения показателей структурно-механических свойств выступает порошок клюквы и необходимо провести дальнейшее иследование для установления лимитов количества внесения функционального ингредиента. Дальнейшие исследования планируются в формате RSM с учётом взаимодействий факторов, с органолептической оценкой, а также с реологическим и микроструктурным анализом. 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2711 Влияние биологически активной добавки на химический состав молока У.Ч. Чоманов, Г.Е. ЖУМАЛИЕВА; Г.С. Кененбай, А.К. Борибай В условиях аридного климата Казахстана повышение продуктивности верблюдиц тесно связано с качеством и сбалансированностью кормов. В ранее опубликованной работе (Processes, 2025, 13(10), 3362) была разработана технология экструдированного комбикорма с добавкой полыни (Artemisia) как биологической активной добавки. В настоящем исследовании проведена оценка влияния различных доз полыни (0, 10 и 15 %) в составе комбикорма на молочную продуктивность и химический состав молока верблюдиц. Кормление осуществляли в течение 10 дней на базе крестьянского хозяйства «Шынғыс» (г. Сарыагаш). Мониторинг включал определение удоя, массовой доли жира, белка, сухих веществ молока. Установлено, что увеличение содержания полыни до 15 % в экструдированном комбикорме способствовало росту удоя на 1,0 л (с 1,9 до 2,9 л), повышению содержания жира на 0,62 %, белка - на 0,56 % и сухих веществ - на 1,8 %. Анализ кормов выявил максимальные уровни флавоноидов и витаминов A, B1, B3 в образце с 15 % полыни. Регрессионный анализ подтвердил статистическую значимость влияния добавки и длительности кормления (R² = 0,92–0,97; p <0,001). Поверхности отклика показали положительное взаимодействие факторов. Оптимальной признана рецептура экструдированного комбикорма с 15% полыни, обеспечивающая улучшение молочной продуктивности и качества молока верблюдиц.; Қазақстанның қуаң климат жағдайында інгендердің өнімділігін арттыру жемнің сапасы мен теңгерімділігімен тығыз байланысты. Бұған дейін жарияланған зерттеуде (Processes, 2025, 13(10), 3362) полынь (Artemisia) қосылған экструдталған құрамажемнің технологиясы биологиялық белсенді қоспа ретінде әзірленген болатын. Осы зерттеуде құрамажем құрамындағы полыньдің әртүрлі дозаларының (0, 10 және 15 %) інгендердің сүт өнімділігіне және сүттің химиялық құрамына әсері бағаланды. Жемдеу 10 күн бойы «Шынғыс» шаруа қожалығының (Сарыағаш қ.) базасында жүргізілді. Мониторингке сүттің тәуліктік сауымы, майдың, ақуыздың және құрғақ заттардың массалық үлесі кірді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, экструдталған құрамажемдегі полынь мөлшерін 15 %-ға дейін арттыру сауымды 1,0 л-ге (1,9-дан 2,9 л-ге дейін) көбейтті, май үлесін 0,62 %, ақуызды – 0,56 %, құрғақ заттарды – 1,8 % арттырды. Жем құрамын талдау полыньдің 15 % қосылған нұсқасында флавоноидтар мен А, B1, B3 дәрумендерінің ең жоғары деңгейін анықтады. Регрессиялық талдау қоспаның әсерінің және жемдеу ұзақтығының статистикалық мәнділігін растады (R² = 0,92–0,97; p < 0,001). Жауап беттері факторлардың оң өзара әрекеттесуін көрсетті. Оптималды рецептура ретінде 15 % полынь қосылған экструдталған құрамажем анықталды, ол інгендердің сүт өнімділігін және сүт сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.; Under the arid climatic conditions of Kazakhstan, the improvement of camel milk productivity is closely linked to the quality and balance of feeds. In a previously published study (Processes, 2025, 13(10), 3362), a technology for extruded compound feed supplemented with wormwood (Artemisia) as a biologically active additive was developed. In the present study, the effect of different doses of wormwood (0, 10, and 15%) in the compound feed on the milk productivity and chemical composition of camel milk was evaluated. Feeding was carried out for 10 days at the “Shyngys” farm (Saryagash city). Monitoring included measurements of daily milk yield, fat content, protein content, and total solids. It was found that increasing the wormwood content to 15% in the extruded compound feed contributed to a 1.0 L increase in milk yield (from 1.9 to 2.9 L), an increase in fat by 0.62%, protein by 0.56%, and total solids by 1.8%. Feed analysis revealed the highest levels of flavonoids and vitamins A, B1, and B3 in the 15% wormwood sample. Regression analysis confirmed the statistical significance of the effects of the additive and feeding duration (R² = 0.92–0.97; p < 0.001). Response surface analysis showed a positive interaction of factors. The optimal formulation was identified as extruded compound feed containing 15% wormwood, which ensures improved milk productivity and milk quality of camels.; В статье рассмотрен процесс разработки инновационной спецодежды для пациентов больниц, ориентированной на повышение уровня комфорта, гигиеничности, безопасности и функциональности в условиях стационара. Проведён системный анализ существующих образцов спецодежды для пациентов, выявлены их основные недостатки, включая ограниченную подвижность, сложность в уходе и недостаточную вентиляцию, низкую адаптивность к различным клиническим и климатическим условиям, а также неудобство для пациентов и медицинского персонала. На основе исследования предложена новая модель спецодежды с модульной системой доступа, магнитными клипсами и адаптивной вентиляционной панелью, обеспечивающими удобство надевания, индивидуальную регулировку микроклимата, эргономичность и повышение общего уровня комфорта. А также проведён комплексный опрос и представлены результаты анализа предпочтений пациентов и медицинского персонала по материалам, цвету, удобству эксплуатации, функциональности и долговечности, подтверждающие необходимость внедрения лёгких антимикробных, воздухопроницаемых и гипоаллергенных тканей. Разработанный образец оснащен системой цифровой идентификации через QR-код, обеспечивающей упрощенный доступ к информации о пациенте и мониторинг его состояния, что повышает эффективность работы медперсонала. Новизна исследовательской работы заключается в комплексном подходе к проектированию спецодежды для пациентов больниц, который интегрирует медицинские, эргономические и технологические решения, способствуя улучшению качества ухода за пациентами. 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2707 Development of a methodology for obtaining herbal Pharmaceutical substances for the production of phytoproducts М.Б. Ибраева, Б.Б. Рысалова; А.Б. Сабырова, Г.Т. Жумашова; З.Б. Сакипова, Ч.И. Ридванов; С.О. Орынбекова, О.В. Сермухамедова; А.М. Джакиянов, Ж.Ж. Туруспаева Modern trends in the pharmaceutical industry are characterized by a steady increase in interest in herbal remedies, driven by increased attention to the safety and efficacy of drugs, as well as the global desire to use environmentally friendly and renewable raw materials. Under these conditions, the development of scientifically based technological approaches aimed at ensuring the stability of the composition and reproducibility of the quality of herbal products is of particular importance.This paper presents a methodology for obtaining medicinal herbal raw materials of pharmacopoeial quality, based on the application of the Quality by Design concept and the Design of Experiments tool. The studies were carried out using the above-ground parts of the plants Seseli sessiliflorum Schrenk, Dracocephalum bipinnatum Rupr., Dracocephalum integrifolium Bunge, Dracocephalum ruyschiana L. and Ziziphora bungeana Juz., which are characterized by a high content of biologically active components, including essential oils, flavonoids and phenolic compounds with pronounced biological activity. The study assessed the influence of harvesting, drying, grinding, and storage parameters on the preservation of heat-labile components and the stability of the chemical profile of the studied raw materials. The developed methodology for obtaining plant raw materials holds great promise for the subsequent development of drugs, dietary supplements, and cosmetics with predictable quality and effectiveness, as well as for improving the standardization and quality control system for plant materials in accordance with international requirements.; Современные тенденции развития фармацевтической промышленности характеризуются устойчивым ростом интереса к фитопрепаратам, что связано с повышенным вниманием к безопасности и эффективности лекарственных средств, а также с глобальным стремлением к использованию экологически чистого и возобновляемого сырья. В данных условиях особое значение приобретает разработка научно-обоснованных технологических подходов, направленных на обеспечение стабильности состава и воспроизводимости качества растительной продукции. В представленной работе разработана методология получения лекарственного растительного сырья фармакопейного качества, основанная на применении концепции Quality by Design и инструмента планирования экспериментов (Design of Experiments). Исследования проводились на надземных частях растений Seseli sessiliflorum Schrenk, Dracocephalum bipinnatum Rupr., Dracocephalum integrifolium Bunge, Dracocephalum ruyschiana L. и Ziziphora bungeana Juz., характеризующихся высоким содержанием биологически активных компонетов, включая эфирные масла, флавоноиды и фенольные соединения, обладающие выраженной биологической активностью. В ходе работы была проведена оценка влияния параметров сбора, сушки, измельчения и хранения на сохранность термолабильных компонентов и стабильность химического профиля исследуемого сырья. Разработанная методология получения растительного сырья имеет широкие перспективы для последующей разработки лекарственных препаратов, биологически активных добавок и косметических средств с прогнозируемым качеством и эффективностью, а также для совершенствования системы стандартизации и контроля качества растительных материалов в соответствии с международными требованиями.; Фармацевтикалық өнеркәсiптi дамытудың қазiргi заманғы үрдiстерi фитопрепараттарға деген қызығушылықтың тұрақты өсуiмен сипатталады. Бұл дәрiлiк заттардың қауiпсiздiгi мен тиiмдiлiгiне жоғары назар аударумен, сондай-ақ экологиялық таза және жаңартылатын шикiзатты пайдалануға жаһандық ұмтылыспен байланысты. Осы жағдайларда өсiмдiк өнiмi құрамының тұрақтылығын және сапасының жаңғыртылуын қамтамасыз етуге бағытталған ғылыми негiзделген технологиялық тәсiлдердi әзiрлеу ерекше маңызға ие болады.Ұсынылған жұмыста Quality by Design тұжырымдамасын және эксперименттерді жоспарлау құралын (Design of Experiments) қолдануға негізделген фармакопеялық сападағы дәрілік өсімдік шикізатын алу әдістемесі әзірленді. Зерттеулер Seseli sessiliflorum Schrenk, Dracocephalum bipinnatum Rupr., Dracocephalum integrifolium Bunge, Dracocephalum ruyschiana L. және Ziziphora bungeana Juz. өсімдіктерінің жер үсті бөліктерінде жүргізілді. Бұл өсімдіктер құрамында эфир майлары, флавоноидтар және айқын биологиялық белсенділікке ие фенолдық қосылыстар сияқты биологиялық белсенді компоненттердің жоғары мөлшерімен ерекшеленеді. Жұмыс барысында жинау, кептіру, ұнтақтау және сақтау параметрлерінің термолабильді компоненттердің сақталуына және зерттелген шикізаттың химиялық профилінің тұрақтылығына әсері бағаланды. Дайындалған өсімдік шикізатын алу әдістемесі дәрілік препараттарды, биологиялық белсенді қоспаларды және болжауға болатын сапасы мен тиімділігі бар косметикалық құралдарды әзірлеу үшін кең перспективаға ие. Сонымен қатар, ол өсімдік тектес материалдардың сапасын халықаралық талаптарға сай стандарттау және сапаны бақылау жүйесін жетілдіруге мүмкіндік береді. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2701 Семей қаласындағы құс фабрикаларынан алынған құс ұшаларының химиялық құрамын және технологиялық қасиеттерін зерттеу А.К. Суйчинов, Г.Е. Сыдыкова; З.Т. Смагулова, Е.Н. Мойсеева; Э.К. Окусханов, Г.Е. Жүзжасарова Бұл зерттеуде құс ұшаларының химиялық құрамы, олардың тағамдық құндылығы мен технологиялық қасиеттері кешенді түрде қарастырылды. Зерттеу нысандары ретінде бройлер балапандары мен үй құстары (тауық, қаз, үйрек, күркетауық) пайдаланылды. Үлгілер Қазақстандағы бірнеше құс фабрикаларынан алынып, стандартталған әдістемелер бойынша зерттелді. Сонымен қатар, еттің функционалды-технологиялық көрсеткіштері: ылғал байланыстыру қабілеті, ылғал мен май ұстау қабілеті, эмульгациялау қасиеті, эмульсия тұрақтылығы және құрылымдық-механикалық сипаттамалар (кесу күші) зерттелді. Нәтижелер бойынша бройлер етінің тағамдық құндылығы мен технологиялық қасиеттері жоғары екендігі дәлелденді. Ақуыз мөлшері 20%-дан асты, май үлесі 1–2% шегінде болды, ал аминқышқылдық құрамы толыққанды екендігі анықталды. Үй құстарының етінде тағамдық құндылық көрсеткіштері салыстырмалы түрде төмендеу, бірақ майлылығы жоғарырақ. Зерттеу нәтижелері бойынша бройлер етінің жоғары ылғал байланыстыру қабілеті мен эмульсия тұрақтылығы оның ұсақ тартылған ет өнімдері технологиясында тиімді қолданылуына мүмкіндік беретінін көрсетті. Сонымен қатар, әртүрлі құс түрлерінен алынған ет те ұқсас технологиялық сипаттамаларға ие болып, оларды қолдану дайын өнімнің құрылымдық-механикалық және органолептикалық көрсеткіштерін жақсартатыны анықталды. Алынған нәтижелер құс етінен сапалы әрі бәсекеге қабілетті өнімдер өндірісіне негіз бола алады.; В данном исследовании комплексно рассмотрены химический состав тушек птицы, их пищевая ценность и технологические свойства. Объектами исследования выступили бройлеры и сельскохозяйственная птица (курица, гусь, утка, индейка). Образцы были получены с нескольких птицефабрик Казахстана и исследованы по стандартным методикам. Химический состав оценивался по массовой доле влаги, белка, жира и золы. Также изучались функционально-технологические показатели мяса: влагоcвязывающая способность, влаго- и жироудерживающая способность, эмульгирующая способность, стабильность эмульсии и структурно-механические характеристики (усилие среза). Результаты показали, что мясо бройлеров обладает более высокой пищевой ценностью и лучшими технологическими свойствами. В их тушках выше доля мышечной ткани и ниже количество костной и соединительной тканей. Содержание белка превышало 20%, доля жира находилась в пределах 1–2%, аминокислотный состав был полноценным. У домашней птицы пищевая ценность оказалась несколько ниже, но уровень жирности выше. Результаты исследования показали, что высокая влагоудерживающая способность и стабильность эмульсии мяса бройлеров обеспечивают его эффективное использование в технологии измельчённых мясных изделий. Кроме того, установлено, что мясо различных видов птицы обладает сходными технологическими характеристиками, что способствует улучшению структурно-механических и органолептических показателей готовой продукции. Полученные результаты могут служить основой для производства качественной и конкурентоспособной продукции из мяса птицы.; This study comprehensively examined the chemical composition of poultry carcasses, their nutritional value, and technological properties. The research objects included broiler chickens and domestic poultry (chicken, goose, duck, and turkey). Samples were obtained from several poultry farms in Kazakhstan and analyzed using standardized methods. The chemical composition was assessed by measuring the mass fractions of moisture, protein, fat, and ash. In addition, the functional-technological properties of meat were evaluated, including water-binding capacity, water- and fat-holding capacity, emulsifying ability, emulsion stability, and structural-mechanical characteristics (shear force). The results demonstrated that broiler meat has higher nutritional value and better technological properties. Their carcasses contained a greater proportion of muscle tissue and less bone and connective tissue. Protein content exceeded 20%, fat content ranged between 1–2%, and the amino acid profile was found to be complete. In domestic poultry, nutritional indicators were relatively lower, but fat content was higher. The research results showed that the high water-holding capacity and emulsion stability of broiler meat enable its effective use in the production technology of minced meat products. In addition, it was found that meat from different poultry species possesses similar technological properties, which contribute to the improvement of the structural, mechanical, and organoleptic characteristics of the final products. The results obtained can serve as a basis for producing high-quality and competitive poultry meat products. 2025-01-01T00:00:00Z