http://hdl.handle.net/123456789/9 Tue, 30 Jun 2026 08:07:14 GMT 2026-06-30T08:07:14Z http://hdl.handle.net/123456789/2735 Точная ферментация и культивируемые белки: переосмысление производства белка и стратегий питания в современных системах кормов для домашних животных — мини-обзор Ришав, Кумар The pet food sector is experiencing a profound scientific transition driven by increasing demand for nutritionally precise, environmentally sustainable, and ethically responsible protein sources. Traditional reliance on livestock-derived ingredients has raised concerns regarding resource inefficiency, environmental impact, raw material variability, and long- term sustainability. In response, advances in biotechnology, particularly precision fermentation and cultured protein technologies—have emerged as promising alternatives capable of transforming protein production for companion animal nutrition. Precision fermentation enables the microbial synthesis of animal-identical or functionally enhanced proteins with high consistency and safety, while cultured proteins are generated through the controlled growth of animal cells without conventional animal agriculture. This review critically examines the scientific foundations, nutritional quality, functional performance, sustainability implications, safety considerations, and regulatory challenges associated with these technologies. Current evidence suggests that both precision-fermented and cultured proteins can provide digestible, bioavailable, and nutritionally adequate protein sources for pet foods. However, knowledge gaps remain regarding long- term health outcomes, micronutrient optimization, and large-scale economic feasibility. Collectively, these emerging technologies represent a paradigm shift toward nutrition-by-design and offer a compelling pathway for the future of sustainable pet food systems.; Үй жануарларына арналған жем өндіру секторы нутрициялық дәлдігі жоғары, экологиялық тұрғыдан тұрақты және этикалық жауапты ақуыз көздеріне деген сұраныстың артуына байланысты елеулі ғылыми өзгерістер кезеңін бастан кешіруде. Дәстүрлі мал шаруашылығы негізіндегі ингредиенттерге тәуелділік ресурстарды тиімсіз пайдалану, қоршаған ортаға әсер, шикізат сапасының құбылмалылығы және ұзақ мерзімді тұрақтылық мәселелерін туындатады. Осыған байланысты биотехнология саласындағы жетістіктер, әсіресе дәл ферментация және жасушалық өсіру арқылы алынатын ақуыз технологиялары, серіктес жануарлардың қоректенуіне арналған ақуыз өндірісін түбегейлі өзгертуге қабілетті балама шешімдер ретінде қарастырылуда. Дәлдік ферментация микроағзалардың көмегімен жануар тектес немесе функционалдық тұрғыдан жетілдірілген ақуыздарды жоғары тұрақтылық пен қауіпсіздік деңгейінде синтездеуге мүмкіндік береді. Ал өсірілетін ақуыздар дәстүрлі мал шаруашылығын қолданбай, жануар жасушаларын бақыланатын жағдайда өсіру арқылы өндіріледі. Бұл шолуда аталған технологиялардың ғылыми негіздері, тағамдық құндылығы, функционалдық тиімділігі, тұрақтылық аспектілері, қауіпсіздік мәселелері және нормативтік-құқықтық қиындықтары сыни тұрғыдан талданады. Қазіргі деректер дәл ферментация және жасушалық өсіру арқылы алынған ақуыздардың жоғары сіңімді, биожетімді және қоректік тұрғыдан жеткілікті бола алатынын көрсетеді. Дегенмен, ұзақ мерзімді денсаулық әсерлері, микронутриенттерді оңтайландыру және өндірісті ауқымды деңгейде экономикалық тиімді іске асыру мәселелері бойынша зерттеу олқылықтары сақталуда. Жалпы алғанда, бұл технологиялар «жобаланған қоректену» тұжырымдамасына негізделген жаңа парадигмалық бағытты білдіреді және болашақтағы тұрақты үй жануарлары жем жүйелерін қалыптастырудың маңызды жолын ұсынады.; Сектор кормов для домашних животных переживает значительную научную трансформацию, обусловленную растущим спросом на нутриционно точные, экологически устойчивые и этически ответственные источники белка. Традиционная зависимость от ингредиентов животного происхождения вызывает обеспокоенность в связи с неэффективным использованием ресурсов, воздействием на окружающую среду, вариабельностью сырья и долгосрочной устойчивостью производства. В ответ на эти вызовы достижения в области биотехнологии, в частности технологии точной ферментации и культивируемых белков, стали перспективными альтернативами, способными изменить производство белка для питания животных-компаньонов. Точная ферментация позволяет микроорганизмам синтезировать белки, идентичные животным или функционально улучшенные, с высокой степенью стабильности и безопасности. Культивируемые белки получают путем контролируемого выращивания животных клеток без использования традиционного животноводства. В данном обзоре критически рассматриваются научные основы, питательная ценность, функциональные характеристики, аспекты устойчивости, вопросы безопасности и регуляторные проблемы, связанные с этими технологиями. Современные данные свидетельствуют о том, что белки, полученные с помощью точной ферментации и клеточного культивирования, могут обеспечивать высокую перевариваемость, биодоступность и полноценность в составе кормов для домашних животных. Тем не менее сохраняются пробелы в знаниях относительно долгосрочного влияния на здоровье, оптимизации микронутриентов и экономической эффективности при масштабировании производства. В целом данные технологии представляют собой парадигмальный сдвиг к концепции «питание по дизайну» и открывают перспективный путь к формированию устойчивых систем производства кормов будущего. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/123456789/2735 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2734 The gut microbiome in companion animal nutrition: emerging science, functional diets, and personalized pet food strategies АНКИТ ШАРМА The gut microbiome has emerged as a central determinant of health, metabolism, and disease outcomes in companion animals. Advances in high-throughput sequencing and metabolomics have revealed complex microbial ecosystems in dogs and cats that interact dynamically with dietary inputs, host genetics, and environmental factors. This review synthesizes current evidence linking the gut microbiome to nutrient metabolism, immune modulation, metabolic disease, and functional dietary responses in pets. We discuss mechanisms by which diet shapes microbial composition and function, evaluate the role of emerging functional ingredients (prebiotics, probiotics, postbiotics, fermented ingredients), and explore personalized nutrition strategies based on microbiome profiling. We also identify research gaps and future directions for integrating microbiome science into pet food formulation and clinical practice. Understanding and harnessing gut–diet–host interactions hold immense promise for optimizing health, preventing disease, and advancing next-generation pet food solutions. This interdisciplinary approach is essential for bridging the gap between fundamental microbiology and practical nutrition.; Ішек микробиомасы серіктес жануарлардың денсаулығы, метаболизмі және аурулардың даму нәтижелерін айқындайтын негізгі факторлардың бірі ретінде танылды. Жоғары өнімді секвенирлеу және метаболомика саласындағы жетістіктер иттер мен мысықтардың ағзасындағы күрделі микробтық экожүйелерді анықтап, олардың рацион құрамымен, иесінің генетикалық ерекшеліктерімен және қоршаған орта факторларымен динамикалық өзара әрекеттесетінін көрсетті. Бұл шолу үй жануарларындағы ішек микробиомасының қоректік заттардың алмасуына, иммундық реттелуге, метаболикалық ауруларға және функционалдық рациондарға жауабына әсерін сипаттайтын қазіргі ғылыми деректерді жүйелейді. Біз рационның микробтық құрам мен функцияға әсер ету механизмдерін қарастырып, жаңа функционалдық ингредиенттердің (пребиотиктер, пробиотиктер, постбиотиктер, ашытылған компоненттер) рөлін бағалаймыз және микробиомалық профильдеу негізінде дербестендірілген қоректену стратегияларын талқылаймыз. Сонымен қатар, микробиомалық ғылымды үй жануарлары тағамын әзірлеу мен клиникалық тәжірибеге енгізуге қатысты зерттеу олқылықтары мен болашақ бағыттарды анықтаймыз. Ішек–рацион– иесі арасындағы өзара әрекеттесуді түсіну және тиімді пайдалану денсаулықты оңтайландыруға, аурулардың алдын алуға және келесі буындағы үй жануарлары тағамын дамытуға үлкен мүмкіндік береді. Пәнаралық тәсіл іргелі микробиология мен қолданбалы нутрициология арасындағы алшақтықты жою үшін аса маңызды.; Кишечный микробиом рассматривается как один из ключевых факторов, определяющих здоровье, метаболизм и исходы заболеваний у домашних животных-компаньонов. Достижения в области высокопроизводительного секвенирования и метаболомики позволили выявить сложные микробные экосистемы у собак и кошек, которые динамично взаимодействуют с рационом, генетическими особенностями хозяина и факторами окружающей среды. В данном обзоре обобщены современные данные о связи кишечного микробиома с метаболизмом питательных веществ, иммунной модуляцией, метаболическими заболеваниями и реакцией на функциональные рационы у домашних животных. Рассматриваются механизмы влияния рациона на состав и функции микробиоты, оценивается роль новых функциональных ингредиентов (пребиотики, пробиотики, постбиотики, ферментированные компоненты), а также анализируются стратегии персонализированного питания на основе профилирования микробиома. Кроме того, обозначены существующие пробелы в исследованиях и перспективные направления интеграции микробиомных данных в разработку кормов и клиническую практику. Понимание и эффективное использование взаимодействий «кишечник–рацион–организм» открывает широкие возможности для оптимизации здоровья, профилактики заболеваний и создания кормов нового поколения. Подход, основанный на междисциплинарном взаимодействии, является ключевым для преодоления разрыва между фундаментальной микробиологией и практической нутрициологией. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/123456789/2734 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2733 Промышленный потенциал и экспортные преимущества глубокой переработки зерна в казахстане Н.Б. Даутканов, Ж.К. Усембаева; Д.Р. Даутканова, А.Т. Кажымурат; С.Л. Исматуллаев В статье представлен комплексный аналитический обзор состояния и перспектив развития глубокой переработки зерна (ГПЗ) в Республике Казахстан в контексте мировой агропромышленной трансформации. Рассматриваются структурные ограничения действующей зерновой модели, исторически ориентированной на экспорт сырья, включая дефицит внутреннего спроса на продукцию глубокого передела, недостаточное развитие перерабатывающих мощностей с высокой добавленной стоимостью, кадрово-образовательные и научно-методические разрывы. На основе международной статистики и отраслевых источников, охарактеризованы ключевые производственные кластеры, ведущие страны и транснациональные компании, определяющие ценовую и технологическую повестку отрасли, проведен сравнительный анализ пшеницы и кукурузы как базовых культур для индустрии ГПЗ, их роли в формировании глобальных цепочек добавленной стоимости, а также специфике мировых рынков крахмала, глютена, биоэтанола, сиропов и ферментационных продуктов. В работе указано, что Казахстан обладает значительным промышленным потенциалом для развития глубокой переработки пшеницы и кукурузы, при соответствующей агротехнологической и институциональной поддержке. Обоснованы экспортные преимущества страны, связанные с качественными характеристиками пшеничного глютена, географическим положением и развитием транзитной логистики. Отдельно рассмотрены риски и ограничения, включая сырьевой баланс, конкуренцию за посевные площади, волатильность рынков и требования к промышленной готовности проектов. Таким образом обоснован промышленный потенциал страны, базирующийся на высоком качестве пшеничного глютена и географическом расположении. Определены продуктовые направления и сценарии развития отрасли в Казахстане. Сформулированы рекомендации по институциональной и агротехнологической поддержке проектов ГПЗ для усиления позиций Казахстана в глобальных цепочках добавленной стоимости.; Мақалада әлемдік агроөнеркәсіптік трансформация жағдайындағы Қазақстан Республикасындағы астықты терең өңдеу (АТӨ) саласының жай-күйі мен даму перспективаларына кешенді аналитикалық шолу жасалған. Тарихи тұрғыда шикізат экспортына бағытталған қолданыстағы астық моделінің құрылымдық шектеулері, соның ішінде терең өңделген өнімдерге ішкі сұраныстың тапшылығы, жоғары қосылған құны бар өңдеу қуаттарының жеткіліксіз дамуы, кадрлық-білім беру және ғылыми-әдістемелік алшақтықтар қарастырылады. Халықаралық статистика мен салалық дереккөздер негізінде саланың бағалық және технологиялық күн тәртібін айқындайтын негізгі өндірістік кластерлерге, жетекші елдер мен трансұлттық компанияларға сипаттама берілген. Бидай мен жүгерінің АТӨ индустриясы үшін базалық дақылдар ретіндегі рөліне, олардың жаһандық қосылған құн тізбегін қалыптастырудағы маңызына, сондай-ақ крахмал, глютен, биоэтанол, шәрбаттар және ферментация өнімдерінің әлемдік нарықтарының ерекшеліктеріне салыстырмалы талдау жүргізілді. Жұмыста тиісті агротехнологиялық және институционалдық қолдау көрсетілген жағдайда, Қазақстанның бидай мен жүгеріні терең өңдеуді дамыту үшін айтарлықтай өнеркәсіптік әлеуетке ие екендігі көрсетілген. Елдің бидай глютенінің сапалық сипаттамаларына, географиялық орналасуына және транзиттік логистиканың дамуына байланысты экспорттық артықшылықтары негізделген. Шикізат теңгерімі, егіс алқаптары үшін бәсекелестік, нарықтардың құбылмалылығы және жобалардың өнеркәсіптік дайындығына қойылатын талаптарды қоса алғанда, тәуекелдер мен шектеулер бөлек қарастырылған. Қорытынды бөлімде басым өнімдік бағыттар мен Қазақстандағы саланы даму сценарийлері ұсынылған.; This article provides a comprehensive analytical review of the current state and development prospects of the deep grain processing (DGP) industry in the Republic of Kazakhstan within the framework of global agro-industrial transformation. The study examines structural constraints of the existing grain model, historically focused on raw material exports, including the deficit of domestic demand for high-processed products, insufficient development of high-value-added processing facilities, as well as educational and scientific-methodological gaps. Based on international statistics and industry sources, the paper characterizes key production clusters, leading countries, and transnational corporations that shape the global price and technological agenda. A comparative analysis of wheat and corn as primary feedstock for the DGP industry is conducted, evaluating their role in global value chains and the specific dynamics of international markets for starch, gluten, bioethanol, syrups, and fermentation products. The research indicates that Kazakhstan possesses significant industrial potential for deep processing of wheat and corn, provided there is adequate agro-technological and institutional support. The country's export advantages are substantiated through the quality characteristics of wheat gluten, strategic geographical location, and the development of transit logistics. Risks and constraints, including raw material balance, competition for acreage, market volatility, and industrial readiness requirements, are addressed. The study concludes by identifying priority product areas and development scenarios for the industry in Kazakhstan, offering recommendations for institutional support to strengthen the country's position in global value chains. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/123456789/2733 2026-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2732 Қонақжүгері енгізілген бордақылайтын жас ірі қараға арналған құрама жем рецептерін жасау А. Е. Абитбек, С.Т. Жиенбаева; Л. Жолболды, А.А. Керимбаева Мақалада бордақылайтын жас ірі қараға арналған құрама жем құрамындағы кең қолданылатын жемдік жүгерінің орнына қуаңшылыққа төзімді жергілікті жемдік қонақжүгеріні енгізу қарастырылды. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығы өндірісін әртараптандыру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жағдайында мал азықтық дәнді дақылдарды өсіруді дамытудың әлеуеті зор. Қазақстандағы қонақжүгері нарығы қарқынды дамып келеді, бұл аграрлық сектор тарапынан өсіп келе жатқан қызығушылықпен сипатталады. Климатты және егіс алқаптарының ұлғаюын ескере отырып, қонақжүгері дәстүрлі дәнді дақылдарға тартымды баламаға айналуда. Қазақстанның дәнді және қантты қонақжүгері сорттарын және шетелдік селекцияны зерттеу негізінде олардың негізгі экономикалық құнды белгілеріне баға берілді. Қонақжүгерінің «Волжское 51» және «Сажен» сорттары жоғары өнімділігімен, сабағының шырынындағы қанттың максималды мөлшерімен, сондай-ақ құрғақ зат пен дәннің мол өнімімен ерекшеленеді. Бұл сорттарды ғылыми мекемелер (селекциялық орталықтар) селекцияда жаңа сортты құрудың бас нысандары ретінде пайдаланады және Солтүстік Қазақстан облысының агроқұрылымдары мен шаруа қожалықтарына ұсынады. Әдебиет деректері қонақжүгерінің қуаңшылыққа төзімді, қоректік құндылығының жоғары екендігін және басқа азық түрлерін алмастыра алатындығын, мал шаруашылығын дамытуға ықпал ететіндігін көрсетеді. Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері әртүрлі аудандарда өнімділігі жоғары қонақжүгері сорттарын пайдаланудың кең перспективасын көрсетеді. Бордақылайтын жас ірі қараға арналған тәжірибе құрама жеміндегі жемдік жүгеріні 25%, 50%, 75% және 100% қонақжүгерімен алмастыру рецебін есептеу нәтижесі 100 кг жемдегі жемдік бірлік көрсеткіші тәжірибе үлгілерінде бақылаумен салыстырғанда төмендегенін, алайда норма талабына сай екендігін, ал шикі протеин мөлшерінің бақылау нұсқасымен салыстырғанда тәжірибе топтарында жоғарылағаны байқалды.; В статье рассматривается внедрение засухоустойчивой местной кормовой сорги в качестве замены широко используемой кормовой кукурузы в составе комбикормов для молодняка откормочного скота. В контексте диверсификации сельскохозяйственного производства и обеспечения продовольственной безопасности в Республике Казахстан существует большой потенциал для развития кормовых зерновых культур. Рынок кормовой сорги в Казахстане развивается быстрыми темпами, что характеризуется растущим интересом со стороны сельскохозяйственного сектора. С учетом климата и увеличения пахотных земель кормовая кукуруза становится привлекательной альтернативой традиционным зерновым культурам. На основе изучения зерновых и сахарных сортов казахстанской и зарубежной селекции была проведена оценка их основных экономических характеристик. Сорта кормовой сорги «Волжское 51» и «Сажен» отличаются высокой продуктивностью, максимальным содержанием сахара в соке стебля, а также высокой урожайностью сухого вещества и зерна. Эти сорта используются научными учреждениями (селекционными центрами) в качестве основных объектов создания новых сортов в селекции и предлагаются сельскохозяйственным структурам и хозяйствам Северо-Казахстанской области. Литературные данные свидетельствуют о том, что сорго засухоустойчива, обладает высокой питательной ценностью и может заменять другие виды кормов, способствуя развитию животноводства. Результаты проведенных исследований указывают на широкие перспективы использования высокоурожайных сортов сорго в различных регионах. Результаты расчета рецептуры замены кукурузы на соргу на 25%, 50%, 75% и 100% в экспериментальном комбикорме для молодняка на откорм показали, что показатель кормовой единицы на 100 кг корма в экспериментальных образцах снизился по сравнению с контрольной группой, но соответствовал норме, а количество сырого протеина увеличилось в экспериментальных группах по сравнению с контрольной группой.; The article discusses the introduction of drought-resistant local feed sorghum as a substitute for widely used feed corn in compound feed for young fattening cattle. In the context of diversifying agricultural production and ensuring food security in Kazakhstan Republic, there is great potential for the development of feed grain crops. The feed sorghum market in Kazakhstan is developing rapidly, which is characterized by growing interest from the agricultural sector. Given the climate and the increase in arable land, feed corn is becoming an attractive alternative to traditional grain crops. Based on a study of grain and sugar varieties selected in Kazakhstan and abroad, an assessment of their main economic characteristics was carried out. The feed sorghum varieties “Volzhskoe 51” and “Sazhen” are distinguished by high productivity, maximum sugar content in the stem juice, as well as high dry matter and grain yields. These varieties are used by scientific institutions (breeding centers) as the main objects for creating new varieties in breeding and are offered to agricultural structures and farms in the North Kazakhstan region. Literature data indicate that sorghum is drought- resistant, has high nutritional value, and can replace other types of feed, contributing to the development of animal husbandry. The results of studies indicate broad prospects for the use of high-yielding sorghum varieties in various regions. The results of calculating the recipe for replacing corn with sorghum by 25%, 50%, 75%, and 100% in experimental compound feed for young animals for fattening showed that the feed unit index per 100 kg of feed in the experimental samples decreased compared to the control group but corresponded to the norm, and the amount of crude protein increased in the experimental groups compared to the control group. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/123456789/2732 2026-01-01T00:00:00Z