http://hdl.handle.net/123456789/14 2026-04-18T12:11:15Z 2026-04-18T12:11:15Z A. Буркитбай, И.М. Джуринская, Н.Ж. Аанхан http://hdl.handle.net/123456789/2665 2025-12-17T06:16:02Z 2025-02-01T00:00:00Z

Title: Research of fire resistance of textile materials Treated with different flame retardants Authors: A. Буркитбай, И.М. Джуринская, Н.Ж. Аанхан Abstract: Технологическое решение предлагаемого исследования базируется на использовании доступного сырья, исключается применение дорогих реагентов, высоких температур, давления, специального оборудования. Статья посвящена изучению огнезащитных свойств текстильных материалов, обработанных импортными препаратами: Nortex-Х (хлопчатобумажная ткань), Nortex-КП (нетканый материал) и композицией из гуанидин гидрохлорида и фосфорнокислого натрия. Объекты исследования: хлопчатобумажная ткань, нетканый материал из отходов льняных и шерстяных волокон, а также антипирены и химические препараты (Nortex-Х (для целлюлозных волокон), Nortex-КП (для нетканого материала), гуанидин гидрохлорида и фосфорнокислый натрий). Пpи выполнении исследовательской pаботы использовался pяд комплексных методов исследования; устойчивость к гоpению материала определяли в соответствии тpебованиям стандаpта ГОСТ Р 50810-95. Для исследования морфологии поверхности волокон текстильных материалов применяли сканирующий растровый электронный микроскоп JSM- 6490LA (Япония). ИК-спектроскопический анализ был проведен при помощи ИК-Фурье спектрометра “Spectrum 65” (Perkin&Elmer). В результате исследования установлено, что текстильные материалы, обработанные композицией на основе гуанидин гидрохлорида и фосфорнокислого натрия, приобретают высокие огнезащитные свойства. Нетканый материал, обработанный препаратом Nortex, показывает улучшенные огнезащитные свойства. Однако хлопчатобумажная ткань, обработанная данным препаратом не обладает огнезащитными свойствами.; Technological solution of the proposed research is based on the use of available raw materials, excludes the use of expensive reagents, high temperatures, pressure, special equipment. The article examines the flame retardant properties of textile materials treated with imported preparations: Nortex-X (cotton fabric), Nortex-KP (nonwoven fabric) and composition of guanidine hydrochloride and sodium phosphoric acid. Research objects: cotton fabric, nonwoven material from waste linen and wool fibers, as well as flame retardants and chemical preparations (Nortex- X (for cellulose fibers), Nortex-KP (for nonwoven material), guanidine hydrochloride and sodium phosphoric acid). During the research work, several complex research methods were used; combustion resistance of the material was determined in accordance with the requirements of GOST R 50810-95 standard. An scanning focused-beam electron microscope JSM-6490LA (Japan) was used to study the surface morphology of textile fibers. IR spectroscopic analysis was performed using a Spectrum 65 FTIR spectrometer (Perkin&Elmer). As a result of the study it was found that textile materials treated with a composition based on guanidine hydrochloride and sodium phosphoric acid acquire high flame retardant properties. Nonwoven fabric treated with Nortex shows improved flame retardant properties. However, cotton fabric treated with this preparation does not have flame retardant properties.; Ұсынылған зерттеудің технологиялық шешімі қол жетімді шикізатты пайдалануға негізделген, қымбат реагенттер, жоғары температура, жоғары қысым, арнайы жабдық қолданылмайды. Мақала импорттық Nortex-Х (мақта матасы үшін), Nortex-КП (беймата материалы үшін) және гуанидин гидрохлориді мен фосфорлы қышқыл натрий композициясымен өңделген текстиль материалдарының отқа төзімділігін зерттеуге арналған. Зерттеу нысандары: мақта матасы, зығыр және жүн талшықтарының қалдықтарынан жасалған беймата, сондай-ақ антипирендер және химиялық препараттар (nortex-Х (целлюлоза талшықтары үшін), Nortex-KП (беймата үшін), гуанидин гидрохлориді және фосфорлы қышқыл натрий). Зерттеу жұмыстарын орындау кезінде бірқатар кешенді зерттеу әдістері пайдаланылды: материалдың жануға тұрақтылығы ГОСТ Р 50810-95 талаптарына сәйкес анықталды. Текстиль материалдары талшықтарының беткі морфологиясын зерттеу үшін JSM - 6490lА (Жапония) сканерлеу растрлық электронды микроскопы қолданылды. ИҚ-спектроскопиялық талдау "Spectrum 65" (Perkin&Elmer) ИҚ-Фурье спектрометрінің көмегімен жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде гуанидин гидрохлориді мен фосфорлы қышқыл натрий композициямен өңделген текстиль материалдары жоғары отқа төзімді қасиеттер көрсеткені анықталды. Nortex препараттарымен өңделген бейматаның отқа төзімділігі артады. Алайда, осы препараттармен өңделген мақта матасының отқа төзімділігі төмен.

2025-02-01T00:00:00Z Бекмаганбетова Ж.Б., Жилисбаева Р.О. http://hdl.handle.net/123456789/2659 2025-11-12T11:53:50Z 2025-02-01T00:00:00Z

Title: Ақылды матаны қолдана отырып трансформер күртешені жобалауға жаңа технологияларды қолдану Authors: Бекмаганбетова Ж.Б., Жилисбаева Р.О. Abstract: Мақалада ақылды маталарды қолдану арқылы өнімді 3D модельдеу және виртуалды жобалау әдістерінің тиімділігі талданады. «CLO 3D» бағдарламасының мүмкіндіктерін, ақылды маталардың қасиеттерін, олардың экологиялық артықшылықтары мен функционалдық ерекшеліктерін зерттеліп, нақты нәтижелер көрсетілген. Термохром және рефлектив секілді инновациялық материалдардың физико-механикалық қасиеттеріне зерттеу жүргізіліп, ауа өткізгіштігі төмен, бірақ гигроскопиялық қасиеті өте жоғары екендігі анықталынды, олардың трансформер-күртеше жобалау үшін жарамдылығы негізделген. Мақалада цифрлық жобалау технологияларының тігін өндірісінде уақытты үнемдеу және шығындарды азайту үшін әлеуеті жоғары екені айтылған. Сонымен қатар, өнімнің жайлылығы, тұтынушы талаптарына сәйкестігі, материалдар мен өндіріс процестерінің өзара байланысы көрсетілген. Осылайша, ақылды маталар мен цифрлық технологияларды үйлестіру арқылы болашақтағы өндіріс процестерін оңтайландыру жолдары ұсынылады. Зерттеу нәтижесінде ақылды маталардың заманауи сән индустриясын дамытудағы рөлі мен олардың қолдану мүмкіндіктері кеңінен сипатталған. Осы технологиялар арқылы өндірісте экологиялық тиімділікті арттыру, ресурстарды үнемдеу және тұтынушы қажеттіліктерін жоғары деңгейде қанағаттандыру жолдары көрсетілген. Бұл мақала тігін өнеркәсібін цифрландыру және заманауи технологияларды қолдану арқылы өнімді жобалаудың жаңа әдістеріне жол ашады және жобаланатын ерлер трансформер күртешесін құрастыруға таңдалған ең тиімді CLO 3D бағдарламасында жасалған виртуалды үлгісі ұсынылып отыр.; В статье анализируется эффективность методов 3D-моделирования и виртуального проектирования изделий с использованием умных тканей. Исследованы возможности программы «CLO 3D», свойства умных тканей, их экологические преимущества и функциональные особенности, представлены результаты исследований. Проведено исследование физико-механических свойств умных материалов, таких как термохром и рефлектив, в результате выявлено, что ткани обладают низкой воздухопроницаемостью, но высокой гигроскопичностью, что обоснованно подтверждает их пригодность для проектирования трансформируемой куртки. В статье подчеркивается высокий потенциал цифровых технологий проектирования в экономии времени и снижении затрат в швейном производстве. Также освещены вопросы комфорта продукции, соответствия требованиям потребителей и взаимосвязи материалов с производственными процессами. Таким образом, предлагаются пути оптимизации будущих производственных процессов за счет сочетания умных тканей и цифровых технологий. В результате исследования подробно раскрыта роль умных тканей в развитии современной индустрии моды и их возможности применения. Представлены пути повышения экологической эффективности производства, экономии ресурсов и удовлетворения потребностей потребителей на высоком уровне. Статья открывает новые методы проектирования изделий через цифровизацию швейной промышленности и применение современных технологий, а также предлагает виртуальную модель мужской трансформируемой куртки, разработанную в наиболее эффективной программе CLO 3D.; The article analyzes the effectiveness of 3D modeling and virtual product design methods using smart fabrics. The possibilities of the CLO 3D program, the properties of smart fabrics, their environmental advantages and functional features are investigated, and the research results are presented. A study of the physico-mechanical properties of smart materials, such as thermochromic and reflective fabrics, was conducted, revealing that these materials have low air permeability but high hygroscopicity, which reasonably confirms their suitability for designing a transformable jacket. The article highlights the significant potential of digital design technologies in saving time and reducing costs in the garment industry. Issues of product comfort, compliance with consumer requirements, and the interconnection between materials and production processes are also addressed. Thus, ways to optimize future production processes through the integration of smart fabrics and digital technologies are proposed. As a result of the research, the role of smart fabrics in the development of the modern fashion industry and their potential applications have been thoroughly explored. Ways to enhance the environmental efficiency of production, save resources, and meet consumer needs at a high level are presented. The article introduces new methods for product design through the digitization of the garment industry and the use of modern technologies, and it also presents a virtual model of a men's transformable jacket developed in the most efficient program, CLO 3D.

2025-02-01T00:00:00Z Бектаев Қ., Абзалбекұлы Б. Сабырханова С.Ш., Елдияр Г.К. Ораз Г.Т., Манапбаева У.Е. http://hdl.handle.net/123456789/2656 2025-11-11T10:22:35Z 2025-02-01T00:00:00Z

Title: Аяқ киімдік тоқыма материалдарының механикалық қасиеттерін зерттеу және математикалық моделін жасау Authors: Бектаев Қ., Абзалбекұлы Б.; Сабырханова С.Ш., Елдияр Г.К.; Ораз Г.Т., Манапбаева У.Е. Abstract: Бұл жұмыста аяқ киім өндірісі үшін тоқыма материалдарын қолдану мәселелері, механикалық қасиеттері, олардың матаның құрылымымен және талшықтардың құрамымен байланысы зерттеліп, математикалық моделі құрастырылды. Аяқ киім әрдайым қажетті тауар болғандықтан оған қажеттілік тоқтамайды. Химия, былғары және тоқыма салаларында технологиялардың дамуымен аяқ киім өнеркәсібі өзгеріске ұшырайды, бұл өндірілетін өнімдердің сапасын арттыру мәселесін өзекті етеді. Бүгінгі таңда тоқыма материалдары барлық өндірілген аяқ киімнің 50%-ын құрайды, бұл олардың осы саладағы маңыздылығын көрсетеді. Тоқыма материалдарының механикалық қасиеттері материалдың және жасалған бұйымның маңызды көрсеткіштері болып табылады. Жұмыстың мақсаты – тоқыма материалдарының механикалық қасиеттері мен алынған мәліметтерді жүйелеу, сонымен қатар тоқыма бұйымдарының сапасын қамтамасыз ету үшін осы қасиеттерді бағалаудың маңыздылығын көрсету. Механикалық сипаттамасы тозуға төзімділікті, тоқыма материалының беріктігін бағалауда өнімділік көрсеткіштері үшін қажет. Тоқыма материалдарының механикалық және беттік қасиеттерін анықтауға арналған әдістер кешені тоқыма сапасын және материалдың мақсатына сәйкестігін бағалауға мүмкіндік береді. Жұмыста қасиеттерді анықтау әдістері және олардың тоқыма бұйымдарының сапасын бағалаудағы рөлі талданып, материалдардың механикалық қасиеттерінің өзгеруіне ерекше назар аударылады. Аяқ киімге арналған маталарға қойылатын негізгі талаптарының бірі – беріктік қасиеттері. Таңдалынып алынған маталар үлгілерінің негіз және арқау бойынша беріктік қасиеттері анықталды. Тоқыма материалдарының механикалық қасиеттері олардың функционалдығы мен қолдану салаларын анықтайтын негізгі сипаттама болғандықтан зерттеу барысында материалдардың механикалық қасиеттері көбінесе құрылымына, талшықтардың құрамына, сондай-ақ жұмыс жағдайларына байланысты екендігі анықталды. Бұл факторлардың өзгеруі беріктік, созылу, қаттылық және т. б. сияқты сипаттамалардың өзгеруіне әкеледі. Бұл қасиеттерді білу әр түрлі қолдану салаларына оңтайлы сәйкес келетін берілген сипаттамалары бар тоқыма материалдарын жасауға мүмкіндік береді.; В данной работе изучены проблемы использования текстильных материалов для производства обуви, механические свойства, их связь со структурой ткани и составом волокон, составленаматематическая модель. Поскольку обувь – это всегда необходимый товар, потребность в ней не прекращается. С развитием технологий в химической, кожевенной и текстильных отраслях обувная промышленность претерпевает изменения, что делает актуальной проблему повышения качества производимой продукции. Сегодня текстиль составляет 50% всей производимой обуви, что свидетельствует об его важности в этой области. Механические свойства текстильных материалов являются важными показателями материала и изготовленного изделия. Цель работы – систематизировать знания о механических свойствах текстильных материалов, их взаимосвязи со структурой и составом, а также показать важность оценки этих свойств для обеспечения качества тоқыманых изделий. Механические характеристики необходимы для показателей производительности при оценке износостойкости, прочности текстильного материала. Комплекс методов определения механических и поверхностных свойств текстильных материалов позволяет оценить качество текстиля и соответствие материала назначению. В работе анализируются методы определения свойств и их роль в оценке качества текстильных изделий, особое внимание уделяется изменению механических свойств материалов. Одним из основных требований к тканям для обуви являются прочностные свойства. Определены прочностные свойства отобранных образцов тканей по длине и ширине. Поскольку механические свойства текстильных материалов являются основной характеристикой, определяющей их функциональность и области применения, в ходе исследования было установлено, что механические свойства материалов во многом зависят от структуры, состава волокон, а также условий эксплуатации. Изменение этих факторов приводит к изменению таких характеристик, как прочность, растяжение, жесткость и т. д. Знание этих свойств позволяет создавать текстильные материалы с заданными характеристиками, которые оптимально подходят для различных областей применения; In this paper, the problems of using textile materials for the production of shoes, mechanical properties, their relationship with the structure of the fabric and fiber composition are studied, a mathematical model is made up. Since footwear is always a necessary commodity, the need for it does not stop. With the development of technology in the chemical, leather and textile industries, the footwear industry is undergoing changes, which makes the problem of improving the quality of manufactured products urgent. Today, textiles account for 50% of all footwear produced, which indicates their importance in this field. Mechanical properties of textile materials are important indicators of the material and the manufactured product. The aim of the work – systematize the knowledge of mechanical properties of textile materials, their relationship with structure and composition, and show the importance of evaluating these properties to ensure the quality of textile products. Mechanical characteristics are necessary for performance indicators in the assessment of wear resistance, strength of textile material. A set of methods for determining the mechanical and surface properties of textile materials allows you to assess the quality of textiles and compliance of the material to the purpose. The paper analyzes the methods of determining properties and their role in assessing the quality of textile products, with special attention to the change in mechanical properties of materials. One of the main requirements to fabrics for footwear is strength properties. The strength properties of selected fabric samples in length and width were determined. Since mechanical properties of textile materials are the main characteristic that determines their functionality and application areas, the study found that the mechanical properties of materials largely depend on the structure, fiber composition, and operating conditions. Changes in these factors result in changes in characteristics such as strength, tensile strength, stiffness, etc. Knowledge of these properties makes it possible to create textile materials with specified characteristics that are optimally suited for various applications.

2025-02-01T00:00:00Z Бектаев, К. Сарыбаева, Э.Е. Мирзамуратова, Р.Ш. Абзалбекұлы, Б. Ораз, Г.Т. Шардарбек, М.Ш. Ташмухамедов, Ф.Р. Кауымбаев, Р.Т. http://hdl.handle.net/123456789/2642 2025-04-16T08:09:04Z 2025-01-01T00:00:00Z

Title: Ик-спектроскопические исследования структуры текстильных материалов, окрашенных природными красителями Authors: Бектаев, К.; Сарыбаева, Э.Е.; Мирзамуратова, Р.Ш.; Абзалбекұлы, Б.; Ораз, Г.Т.; Шардарбек, М.Ш.; Ташмухамедов, Ф.Р.; Кауымбаев, Р.Т. Abstract: Данная работа посвящена исследованию возможностей использования экстрактов растений для окрашивания тканей, с целью повышения экологичности и устойчивости окраски по сравнению с традиционными синтетическими красителями. В качестве исходного материала для исследования был выбран экстракт жузгина, который обладает яркими красящими свойствами. Основной целью работы является оценка эффективности различных методов окрашивания тканей с использованием растительных экстрактов, а также изучение способов улучшения стойкости цвета путем применения природных и синтетических фиксирующих агентов, таких как квасцы. Методология исследования включает в себя экстракцию красителей из растения, нанесение экстракта на ткани и применение квасцов для улучшения стойкости. Для анализа изменений структуры тканей и красителей использовались такие методы, как инфракрасная спектроскопия (ИК-спектроскопия), а также визуальная оценка интенсивности и устойчивости цвета при различных условиях (стирка, воздействие света и т.д.). Результаты исследования показали, что экстракты жузгина могут служить эффективными натуральными красителями, а добавление квасцов значительно улучшает их стойкость, особенно при длительном контакте с водой и солнечным светом. Исследование подтвердило высокую перспективность использования растительных экстрактов в текстильной промышленности, что способствует сокращению использования синтетических химикатов и улучшению экологической устойчивости производства. Вклад работы заключается в расширении знаний о применении природных красителей, а также в разработке методов повышения их эксплуатационных характеристик. Практическое значение работы заключается в возможности внедрения полученных результатов в производство экологически чистых и стойких текстильных изделий, что имеет большое значение для устойчивого развития промышленности; Бұл жұмыс дәстүрлі синтетикалық бояғыштармен салыстырғанда экологиялық тазалық пен түс тұрақтылығын жақсарту мақсатында маталарды бояу үшін өсімдік сығындыларын пайдалану мүмкіндіктерін зерттеуге арналған. Зерттеудің бастапқы материалы ретінде ашық бояғыш қасиеті бар жүзгін сығындысы таңдалды. Жұмыстың негізгі мақсаты – өсімдік сығындыларын пайдалана отырып маталарды бояудың әртүрлі әдістерінің тиімділігін бағалау, сонымен қатар алюмини сияқты табиғи және синтетикалық бекіткіштерді қолдану арқылы түс тұрақтылығын арттыру жолдарын зерттеу. Зерттеу әдістемесі өсімдіктен бояғыштарды алуды, сығындыны матаға қолдануды және төзімділікті жақсарту үшін алюминийді қолдануды қамтиды. Маталар мен бояғыштардың құрылымындағы өзгерістерді талдау үшін инфрақызыл спектроскопия (ИК-спектроскопия), сондай-ақ түрлі жағдайлардағы түс қарқындылығы мен тұрақтылығын визуалды бағалау (жуу, жарықтың әсері және т.б.) сияқты әдістер қолданылды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, жүзгін сығындылары тиімді табиғи бояғыштар ретінде қызмет ете алады, ал алюминиді қосу олардың беріктігін, әсіресе сумен және күн сәулесімен ұзақ уақыт байланыста болған кезде айтарлықтай жақсартады. Зерттеу тоқыма өнеркәсібінде өсімдік сығындыларын пайдаланудың жоғары әлеуетін растады, бұл синтетикалық химиялық заттарды пайдалануды азайтуға және өндірістің экологиялық тұрақтылығын арттыруға көмектеседі. Жұмыстың үлесі табиғи бояғыштарды қолдану туралы білімдерін кеңейту, сонымен қатар олардың өнімділік сипаттамаларын жақсарту әдістерін әзірлеу болып табылады. Жұмыстың практикалық маңыздылығы өнеркәсіптің тұрақты дамуы үшін үлкен маңызы бар экологиялық таза және тұрақты тоқыма бұйымдарын өндіруге алынған нәтижелерді енгізу мүмкіндігі болып табылады.; This work is devoted to the study of the possibilities of using plant extracts for dyeing fabrics, in order to increase the environmental friendliness and stability of colouring in comparison with traditional synthetic dyes. Jujugine extract, which has bright dyeing properties, was chosen as the starting material for the study. The main objective of the work is to evaluate the effectiveness of different methods of dyeing fabrics using plant extracts, and to study ways of improving colour fastness by using natural and synthetic fixing agents such as alum. The methodology of the study includes extraction of dyes from the plant, application of the extract to fabrics and application of alum to improve the fastness. Methods such as infrared spectroscopy (IR spectroscopy) and visual assessment of colour intensity and stability under different conditions (washing, exposure to light, etc.) were used to analyse changes in fabric structure and dyes. The results of the study showed that jujugin extracts can serve as effective natural dyes, and the addition of alum significantly improves their durability, especially in prolonged contact with water and sunlight. The study confirmed the high prospectivity of the use of plant extracts in the textile industry, which helps to reduce the use of synthetic chemicals and improve the environmental sustainability of production. The contribution of the work is to expand the knowledge of the use of natural dyes, as well as to develop methods to improve their performance characteristics. The practical significance of the work lies in the possibility of implementing the results obtained in the production of environmentally friendly and resistant textile products, which is of great importance for the sustainable development of the industry.

2025-01-01T00:00:00Z