http://hdl.handle.net/123456789/21 2026-04-19T02:15:28Z 2026-04-19T02:15:28Z Джаманбаев, М.А. Мусабаев, Е.Қ. http://hdl.handle.net/123456789/2281 2021-06-23T04:00:27Z 2021-01-01T00:00:00Z

Title: «Жанармай – қазандықтағы бу қысымы» каналы бойынша бу өндіру қазандығының беріліс функциясы Authors: Джаманбаев, М.А.; Мусабаев, Е.Қ. Abstract: Мақалада бу өндіру қазандығындағы бу қысымы мен қазандыққа берелетін жанармай мөлшерінің араларындағы аналитикалық тәуелділік (математикалық модель) алынған. Математикалық модель «жанармай – қазандықтағы бу қысымы» каналы бойынша тәжрибелік жолмен алынған сипаттамаға сүйене отырып анықталған. Тәжрибелік сипаттама өз кезегінде М.П. Симою және Е.П. Стефани тәсілі арқылы өңделеді. Бу қазандығындағы будың өзгеру динамикасы Matlab (Simulink) модельдеу ортасында модельденген. Мақалада келтірілген нәтижелер бу өндірудегі бу қысымын тұрақтандыру жүйесін құруда қолданыс табады. Дәлірек айтсақ, автоматты реттеуіштің орнықтылық аймағын тұрғызуда, сол сияқты, технологиялық процесстерге қойылатын талаптарды қанағаттандыратындай реттеуіштің баптау параметрлерінің оптималдық мәндерін есептеуде пайдаланады.; В статье получена аналитическая зависимость (математическая модель) между давлением пара на выходе парового котла и топлива, подаваемого в котел. Математическая модель определена на основе характеристик, полученных экспериментально по каналу «топливо - давление пара в котле». Обработка экспериментальных данных осуществлена методом М.П. Симою и Е.П. Стефани. Динамика изменения давления пара в паровом котле моделируется в среде моделирования Matlab (Simulink). Полученная модель будет использована при разработке автоматической системы регулирования процесса парообразования. В частности, при установлени и области устойчивой работы регулятора, при выборе оптимальных значений параметров настройки регулятора, удовлетворяющих заданные показатели качества технологических процессов.; The article provides an analytical relationship (mathematical model) between the steam pressure at the exit of the steam boiler and the fuel supplied to the boiler. The mathematical model was determined on the basis of the characteristics obtained experimentally through the channel "fuel - steam pressure in the boiler". The experimental data were processed by the method of M.P. Simo and E.P. Stephanie. The dynamics of the change in steam pressure in a steam boiler is simulated in the Matlab (Simulink) simulation environment. The resulting model will be used to develop an automatic control system for the vaporization process. In particular, when establishing the region of stable operation of the regulator, when choosing the optimal values of the tuning parameters of the regulator that satisfy the given quality indicators of technological processes.

2021-01-01T00:00:00Z Baimukhametov, A.A. Kultasov, A.A. Abdimanapova, P.B. Mazhit, ZH.B. http://hdl.handle.net/123456789/2228 2020-11-04T04:59:12Z 2020-01-01T00:00:00Z

Title: Thermal deformation, complex bending and stretching of lithospheric plate in tectonic force field Authors: Baimukhametov, A.A.; Kultasov, A.A.; Abdimanapova, P.B.; Mazhit, ZH.B. Abstract: Plate tectonics implies the rigidity of near-surface Earth rocks and their elastic behavior at geological scales of time. The plates are subjected to tectonic and thermogradient forces resulting in their bending, stretching and thermal deformation. The article considers the new setting of the problem of complex bending and stretching of the axisymmetric lithospheric plate of variable thickness caused by both force effects and uneven heating. The mathematically considered problem is reduced to a differential equation with variable coefficients, the analytical solution of which was first possible to obtain by the method of partial sampling.; Геологиялық уақыт масштабында Жер бетіне жақын жыныстарының қаттылығын және олардың серпімді қасиетін плиталар тектоника білдіреді. Тектоникалық және термоградиент күштердің әсерінен плиталардың иілу, созылуға және жылу деформациясы қабілеттігі артады. Мақалада күш әсерінен, сондай-ақ біркелкі емес қыздырудан күрделі иілу және созылу қалыңдығы айнымалы осьсимметриялық литосфера плитасына жаңа міндеттер қою қарастырылған. Қарастырылып отырған есеп математикалық түрде айнымалы коэффициенттік дифференциалдық теңдеуге әкеледі, оның аналитикалық шешімі алғашқы рет ішінара дискреттеу әдісімен табылды.; Тектоника плит подразумевает жесткость приповерхностных пород Земли и их упругое поведение в геологических масштабах времени. Плиты испытывают воздействие тектонических и термоградиентных сил, приводящее к их изгибу, растяжению и тепловой деформации. В статье рассмотрена новая постановка задачи о сложном изгибе и растяжении осесимметричной литосферной плиты переменной толщины, обусловленном как силовыми воздействиями, так и неравномерным нагревом. Математически рассматриваемая задача сводится к дифференциальному уравнению с переменными коэффициентами, аналитическое решение которой впервые удалось получить методом частичной дискретизации.

2020-01-01T00:00:00Z Baimukhametov, A.A. Kultasov, A.A. Abdimanapova, P.B. Mazhit, ZH.B. http://hdl.handle.net/123456789/2227 2020-11-04T04:40:15Z 2020-01-01T00:00:00Z

Title: Axisymmetric bend of the lithospheric plate of the exponential profile Authors: Baimukhametov, A.A.; Kultasov, A.A.; Abdimanapova, P.B.; Mazhit, ZH.B. Abstract: Earth 's seismic and volcanic activity is related to plate tectonics. Thin elastic surface plates form a lithosphere which experience different loads. The article considers a new model of the stressstrain state of the axisymmetric lithospheric plate of exponential profile in a non-uniform temperature field and under the influence of transverse forces. Novelty of solution of this problem lies in study by method of partial sampling of nonlinear differential equation with non-uniform coefficients when the lithospheric plate is bent. There are obtained regularities of change of radial force and bending moments under action of radial uniformly distributed load and volumetric centrifugal forces, as well as a result of temperature heating. A graphic analysis indicates the non-linear nature of their distribution, which significantly affects the shape of a curved plate.; Жердің cейсмикалық және вулканикалық белсенділігі плиталар тектоникасымен байланысты. Жұқа серпімді жер үсті плиталар литосфераны құрайды, оларға әр түрлі жүктемелер әсер етеді. Мақалада көлденең күштер мен температуралық өріс әсерінен экспоненциалды профильді литосфералық плитаның кернеулі-деформацияланған күйінің жаңа моделі қарастырылады. Аталмыш міндетті шешудің жаңалығы - литосфералық плита иілу кезіндегі бір текті емес коэффициенттерімен сызықтық емес дифференциалдық теңдеуді ішінара дискреттеу әдісімен зерттеу. Радиалды біркалыпты бөлінген жүктеме мен көлемдік ортадан тепкіш күштер әсерінен, сондай-ақ температуралық қыздыру нәтижесінде радиалды күштер мен иілуші моменттер өзгеру заңдылықтары алынған. Жүргізілген графикалық талдау олардың таралуының бейсызықтық екенін көрсетеді, ол иілген плитаның қалпына елеулі әсерін тигізеді.; Сейсмическая и вулканическая активность Земли связана с тектоникой плит. Тонкие упругие поверхностные плиты образуют литосферу, которые испытывают действие разного рода нагрузок. В статье рассмотрена новая модель напряженно-деформированного состояния осесимметричной литосферной плиты экспоненциального профиля в неоднородном температурном поле и под воздействием поперечных сил. Новизна решения данной задачи состоит в исследовании методом частичной дискретизации нелинейного дифференциального уравнения с неоднородными коэффициентами изгиба литосферной плиты. Получены закономерности изменения радиальной силы и изгибающих моментов под действием радиальной равномерно распределенной нагрузки и объемных центробежных сил, а также в результате температурного нагрева. Проведенный графический анализ указывает на нелинейный характер их распределения, что существенно влияет на форму изогнутой плиты.

2020-01-01T00:00:00Z Мусабеков, О. http://hdl.handle.net/123456789/2214 2020-06-19T12:18:06Z 2020-01-01T00:00:00Z

Title: Физические задачи в курсе физики как средство подготовки будущих технологов легкой промышленности Authors: Мусабеков, О. Abstract: В статье показана актульность использования физических задач в курсе физики как средство подготовки будущих технологов легкой промышленности. Деятельность инженера-технолога легкой промышленности рассмотрена автором как решение инженерных задач, связанных с переводом материалов из одного состояния в другое. Научная новизна результа-тов исследования: обоснована необходимость и возможность подготовки студентов техно-логических вузов к решению профессиональных задач; выявлены структура и состав профес-сиональных задач. Практическая значимость результатов исследования состоит в том, что разработана система физических задач, используемых в процессе обучения физике, обеспечи-вающих формирование у будущих технологов умения решать профессиональные задачи на основе физических знаний и умений.; Мақалада жеңіл өнеркәсіптің болашақ технологтарын даярлау құралы ретіндегі физика курсындағы есептерді пайдаланудың көкейкестілігі көрсетілген. Жеңіл өнеркәсіптің инженер-технологының іс-әрекетін автор материалды бір күйден екінші күйге көшірумен байланысты инженерлік мәселелерді шешу ретінде қарастырған. Зерттеу нәтижелерінің ғылыми жаңа-лықтары: технологиялық ЖОО-ның студенттерін кәсіби мәселелер шешуге даярлаудың қа-жеттілігі мен мүмкіндіктері негізделген; кәсіби мәселелердің құрылымы мен құрамы анық-талған. Зерттеу нәтижелерінің практикалық мәнділігі: болашақ технологтардың физика-лық білімдері мен іскерліктері негізінде олардың кәсіби мәселелерді шешу біліктіліктерінің қалыптасуын қамтамасыз ететін физикалық есептер жүйесінің жасалуы.; The article shows the actuality of the use of physical tasks in the course of physics as a means of training future technologists of light industry. The work of a light industry technologist is considered by the author as a solution to engineering problems related to the transfer of materials from one state to another. Scientific novelty of the results of the study: the necessity and possibility of preparing students of technological universities to solve professional problems is justified; Structure and composition of professional tasks are identified. The practical significance of the results of the study is that: a system of physical tasks used in the process of physics training has been developed, ensuring that future technologists are able to solve professional problems on the basis of physical knowledge and skills.

2020-01-01T00:00:00Z