http://hdl.handle.net/123456789/10 2026-04-18T05:14:13Z http://hdl.handle.net/123456789/2670 Title: Өсімдік тектес компоненттерді қолдану арқылы жасалған жартылай Ет фабрикаттарының сапасы мен тағамдық қауіпсіздігі Authors: Д.Р. Орынбеков, К.Ж. Амирханов; Б.К. Асенова, Н.Р. Муслимова; Н. Нурымхан Abstract: В статье рассматриваются вопросы качества, пищевой и биологической безопасности мясных полуфабрикатов и их соответствие требованиям нормативных документов. Значение питания в XXI веке важно для взрослых, детей и подростков школьного возраста. Предусматривается не только здоровое и качественное, но и рациональное питание согласно физиологическим потребностям организма. Основываясь на системе ХАССП, рассматривается экологическая эффективность мясных продуктов, которые в соответствии с новой тенденцией становятся одним из новых направлений производства продуктов питания, предлагаемых диетологами. Проанализированы оптимальные параметры качества и экологической эффективности мясных полуфабрикатов, отличающиеся тем, что не создают сложностей с точки зрения производства и переработки сырья. Проанализировано качество продукции, вызывающего чувство сытости у взрослого населения, учащихся и подростков, требующих умственного труда, вплоть до основного питания за счет высокого качества и питательных свойств мясных полуфабрикатов. Качество, пищевая и биологическая ценность, экологическая эффективность мясных полуфабрикатов свидетельствуют о том, что проблемы, возникающие при дефиците белков и формировании баланса в полноценном питании, можно решить путем производства биологически активных добавок и использования пищевых волокон в целях их ежедневного потребления. Исследования проведены согласно требованиям государственного стандарта по определению органолептических, физико–химических, микробиологических, токсикологических показателей мясного полуфабриката.; Бұл мақалада XXI ғасырдағы тамақтанудың өзекті мәселелері, атап айтқанда, жартылай ет фабрикаттарының сапасы, тағамдық және биологиялық қауіпсіздігі, сондай-ақ экологиялық тиімділігі қарастырылады. Салауатты және тиімді тамақтанудың маңыздылығы, әсіресе ересектер, балалар және жасөспірімдер үшін ерекше атап өтіледі. Мақалада қауіпсіздік жүйесіне негізделген экологиялық таза, қоректік және пайдалы өнімдерді ұсынудың жаңа тенденциялары талқыланады. Жартылай ет фабрикаттарының сапасы мен экологиялық тиімділігінің оңтайлы шарттары, оның ішінде өндіріс және өңдеу процестерінің ерекшеліктеріне тоқталып, талдау жасалады. Кәсіби дайындалған жартылай фабрикаттардың жоғары сапасының арқасында, әсіресе ақыл-ой еңбегімен айналысатын ересектер, оқушылар мен жасөспірімдердің негізгі тамақтануға дейін аштық сезімін бастан кешірмеуі қамтамасыз етілетіні көрсетіледі. Сонымен қатар, мақалада жартылай ет фабрикаттарының тағамдық құндылығы, биологиялық қауіпсіздігі және экологиялық тиімділігіне қойылатын талаптар мен стандарттарға назар аударылады. Өндіріс технологиясын жетілдіру, экологиялық таза өндіріс принциптерін енгізу және ет өнімдерін дұрыс сақтау мен өңдеудің ережелеріне баса назар аударылады. Жаңа үрдіс ретінде өсімдік тектес компоненттерді қолдана отырып жартылай ет фабрикаттарын өндіру арқылы тағамдық қауіпсіздікке, экологиялық тиімділікке және оңтайлы тамақтануға қол жеткізуге болады, ол қолданбалы тиімділікті қамтамасыз етеді. Мақала өндірушілерге, тұтынушыларға және салауатты тамақтану саласының мамандарына пайдалы ақпарат береді.; The article discusses the issues of quality, food and biological safety of semi-finished meat products and their compliance with regulatory requirements. The importance of nutrition in the 21st century is important for adults, children and school-age adolescents. Not only healthy and high-quality, but also rational nutrition according to the physiological needs of the body is provided. Based on the HACCP system, the environmental efficiency of meat products is considered, which, in accordance with the new trend, is becoming one of the new directions of food production offered by nutritionists. The optimal parameters of quality and ecological efficiency of semi-finished meat products are analyzed, which are distinguished by the fact that they do not create difficulties in terms of production and processing of raw materials. The quality of products causing a feeling of satiety in adults, students and adolescents requiring mental work, up to the main diet due to the high quality and nutritional properties of semi-finished meat products is analyzed. The quality, food and biological value, ecological efficiency of semi-finished meat products indicate that problems arising from protein deficiency and the formation of a balance in a complete diet can be solved by producing biologically active additives and using dietary fiber for their daily consumption. The studies were conducted in accordance with the requirements of the state standard for determining the organoleptic, physicochemical, microbiological, toxicological indicators of semi-finished meat products. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2660 Title: Ет өнімдерінің сапалық көрсеткіштеріне өсімдік тектес компоненттерді қосудың әсерін зерттеу Authors: Кененбай Ш.Ы., Узаков Я.М.; Тортай А.Н., Өмірхан Ә.А. Abstract: Бұл зерттеу табиғи антиоксиданттар мен өсімдік негізіндегі қоспаларды ет өнімдерінің сапасын жақсарту үшін қолданудың өзектілігіне арналған. Ет өнімдерінің сапасын арттыру және сақтау тұрақтылығын қамтамасыз ету қазіргі тағам өнеркәсібі үшін маңызды мәселелердің бірі болып табылады. Зерттеудің мақсаты – дигидрокверцетин мен соя текстуратының котлет өнімдерінің қышқыл санына, массалық шығынға және органолептикалық қасиеттеріне әсерін зерттеп, олардың оңтайлы мөлшерін анықтау. Зерттеу толық факторлық эксперимент әдісімен жүзеге асырылды. Әр түрлі концентрациядағы дигидрокверцетин (0,01%, 0,02%, 0,03%) және соя текстураты (10%, 15%, 20%) қоспаларының сапа көрсеткіштеріне әсері бағаланды. Нәтижелер бойынша, 0,01% дигидрокверцетин мен 20% соя текстураты қосылған үлгі ең тиімді нәтиже көрсетті. Бұл құрам өнімнің қышқыл санын төмендетуге (0,35 мг КОН/г дейін), жылулық өңдеу кезіндегі массалық шығынды азайтуға (2% ғана) және органолептикалық бағалауды жоғарылатуға (4,92 балл) мүмкіндік берді. Зерттеудің ғылыми және практикалық маңыздылығы алынған нәтижелердің тағам өнеркәсібінде жоғары сапалы ет өнімдерін өндіру үшін қолдануға болатындығында жатыр. Алынған мәліметтер тағам өнімдерінің технологиялық және сапалық көрсеткіштерін жақсартуға арналған практикалық ұсыныстарды қамтиды, сонымен қатар, зерттеу нәтижелері болашақта қоспалардың сақтау мерзіміне, тағамдық және биологиялық құндылыққа әсерін зерттеу үшін негіз бола алады.; Это исследование посвящено актуальности применения натуральных антиоксидантов и растительных добавок для улучшения качества мясных продуктов. Повышение качества мясных продуктов и обеспечение их стабильности при хранении является одной из важнейших задач современной пищевой промышленности. Цель исследования – изучить влияние дигидрокверцетина и соевого текстурата на кислотное число, потери массы и органолептические свойства котлетных изделий, а также определить их оптимальное количество. Исследование было проведено с использованием метода полного факторного эксперимента. Оценивалось влияние различных концентраций дигидрокверцетина (0,01%, 0,02%, 0,03%) и соевого текстурата (10%, 15%, 20%) на показатели качества. По результатам исследования было выявлено, что образец с добавлением 0,01% дигидрокверцетина и 20% соевого текстурата показал наилучшие результаты. Данная комбинация позволила снизить кислотное число до 0,35 мг КОН/г, уменьшить потери массы при термической обработке до 2% и повысить органолептическую оценку до 4,92 баллов. Научная и практическая значимость исследования заключается в том, что полученные результаты могут быть использованы для производства высококачественных мясных продуктов в пищевой промышленности. Полученные данные включают практические рекомендации по улучшению технологических и качественных характеристик пищевых продуктов, и кроме того, результаты исследования могут стать основой для дальнейшего изучения влияния добавок на срок хранения, пищевую и биологическую ценность продуктов.; This study is devoted to the relevance of the use of natural antioxidants and herbal additives to improve the quality of meat products. Improving the quality of meat products and ensuring their stability during storage is one of the most important tasks of modern food industry. The aim of the study was to investigate the effect of dihydroquercetin and soy texturate on the acid number, weight loss and organoleptic properties of cutlet products, and to determine their optimal amount. The study was carried out using the method of full factorial experiment. The effect of different concentrations of dihydroquercetin (0.01%, 0.02%, 0.03%) and soy texturate (10%, 15%, 20%) on quality parameters was evaluated. The results revealed that the sample with the addition of 0.01% dihydroquercetin and 20% soy texturate showed the best results. This combination reduced the acid number to 0.35 mg KOH/g, reduced weight loss during heat treatment to 2% and increased the organoleptic evaluation to 4.92 points. The scientific and practical significance of the study lies in the fact that the results obtained can be used for the production of high-quality meat products in the food industry. The obtained data include practical recommendations for improving the technological and qualitative characteristics of food products, and in addition, the results of the study can be the basis for further study of the effect of additives on shelf life, nutritional and biological value of products. 2025-02-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2647 Title: Machine learning in pet food: a comprehensive review of applications, challenges, and future directions Authors: Kumar, Rishav; Sharma, Ankit Abstract: The global pet food industry is rapidly evolving with the integration of machine learning (ML) technologies. ML plays a crucial role in optimizing ingredient formulation, enhancing quality control, personalizing nutrition, and predicting consumer preferences. The use of deep learning, reinforcement learning, and natural language processing (NLP) is transforming pet food manufacturing by improving efficiency and ensuring better health outcomes for pets. This review explores the key applications of ML in pet food science, discusses current challenges, and highlights future directions. The paper also presents a comparative analysis of different ML techniques used in the pet food sector. Machine learning is transforming the pet food industry by optimizing ingredient formulation, improving quality control, and predicting consumer preferences. However, widespread AI adoption faces challenges, including data limitations, regulatory requirements, computational expenses, and consumer trust concerns. The future of AI-driven pet food innovation lies in explainable AI, blockchain-integrated supply chains, IoT-enabled pet health monitoring, and synthetic data-powered machine learning models. As technology advances, AI will play a key role in providing safer, healthier, and more personalized nutrition for pets, shaping the industry's future; Үй жануарларына арналған азық-түлік индустриясы машиналық оқытуды (ML) енгізу арқылы қарқынды дамып келеді. ML ингредиенттерді оңтайлы үйлестіру, сапаны бақылауды күшейту, тамақтануды жекелендіру және тұтынушы талғамын болжау салаларында маңызды рөл атқарады. Тереңдетілген оқыту, нығайтылған оқыту және табиғи тілді өңдеу (NLP) әдістерін қолдану үй жануарлары азығын өндіру процесін жетілдіріп, тиімділікті арттырып, жануарлардың денсаулығын жақсартуға ықпал етеді. Бұл шолу ML-дің үй жануарлары азығы саласындағы негізгі қолданбаларын қарастырып, қазіргі таңдағы қиындықтарды талдайды және болашақ бағыттарды анықтайды. Сондайақ, мақалада үй жануарларына арналған азық саласында қолданылатын әртүрлі ML әдістеріне салыстырмалы талдау жасалады. Машиналық оқыту үй жануарлары азығы саласын ингредиенттерді оңтайландыру, сапаны бақылауды жақсарту және тұтынушы талғамын болжау арқылы түбегейлі өзгертіп келеді. Алайда, AI-ды кең көлемде енгізу үшін деректердің шектеулілігі, реттеуші талаптар, есептеу шығындары және тұтынушылар сенімі сияқты мәселелерді шешу қажет. Үй жануарларына арналған азық өндірісіндегі AI-дың болашағы түсінікті AI, блокчейнмен интеграцияланған жеткізу тізбектері, IoT негізіндегі үй жануарларының денсаулығын бақылау және синтетикалық деректермен жұмыс істейтін ML модельдері сияқты технологияларға байланысты. Технология дамыған сайын AI қауіпсіз, пайдалы және жекелендірілген тамақтануды қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарып, үй жануарлары азығы индустриясының болашағын қалыптастырады.; Глобальная индустрия кормов для домашних животных стремительно развивается благодаря интеграции технологий машинного обучения (ML). ML играет ключевую роль в оптимизации состава ингредиентов, улучшении контроля качества, персонализации питания и прогнозировании предпочтений потребителей. Использование глубокого обучения, обучения с подкреплением и обработки естественного языка (NLP) трансформирует процесс производства кормов для домашних животных, повышая его эффективность и обеспечивая лучшее здоровье питомцев. В данном обзоре рассматриваются основные области применения ML в науке о кормах для домашних животных, обсуждаются текущие проблемы и обозначаются перспективные направления развития. В статье также проводится сравнительный анализ различных методов ML, применяемых в секторе кормов для домашних животных. Машинное обучение меняет индустрию кормов, оптимизируя формулирование ингредиентов, улучшая контроль качества и прогнозируя предпочтения потребителей. Однако широкомасштабное внедрение ИИ сталкивается с такими проблемами, как ограниченность данных, нормативные требования, высокие вычислительные затраты и вопросы доверия со стороны потребителей. Будущее инноваций в области кормов для домашних животных, основанных на ИИ, связано с объяснимым ИИ, интегрированными с блокчейном цепочками поставок, мониторингом здоровья питомцев на основе Интернета вещей (IoT) и моделями машинного обучения, работающими на синтетических данных. По мере развития технологий ИИ будет играть все более важную роль в обеспечении более безопасного, здорового и персонализированного питания для домашних животных, формируя будущее этой индустрии. 2025-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2645 Title: Iron deficiency and milk fortification Authors: Mussayeva, S.J.; Iskakova, ZH.A.; Aitbaeva, A.; Dautkanova, D.R.; Iztileuov, M. Abstract: Modern food products do not contain a high content of nutrients, in particular minerals. The consumption of such products affects not only the health of the nation but also the economy of the country. According to the World Health Organization, the lack of the mineral element iron remains relevant, especially among children and pregnant women not only in developed countries, but all over the world. This article presents studies of the effect of cow's milk enrichment on the physico-chemical and organoleptic qualities of fortified milk. The cow's milk with a fat content of 3.6 and 2.8% was enriched with iron sulfate (FeSO4.7H2O) and trivalent ammonium citrate (C6H8FeNO7). The samples of Ferrous Sulfate (10mg) and Ferric Ammonium Citrate (10mg) showed significant changes in milk with fat content 2.8 % fortification. The effect of iron enrichment on the process of milk fermentation was also studied, and a milk sample was taken. The milk sample fortified with iron had a considerable acidity increase on 3 h from 220T to 800T, this is by 37 % compared to the control sample. The effect of iron enrichment on the fermentation process or the supporting role of iron in the growth of fermenting bacteria is still in question, although a number of studies have been conducted in this area, but more clarity and specific research and experiments on this issue are still needed.; Азық-түлік өнімдердің құрамындағы қажетті минералды заттардың жетіспеуі тұтынушылардың денсаулығына кері әсерін ғана тигізбей, сонымен қатар елдің қоғамның экономикасына да қауіп төндіреді. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау Ұйымының мәліметі бойынша, тағамдардың арасында ең көп жетіспейтін элемент – темір. Темір жетіспеушілігі бүкіл әлемде негізінен жас балалар мен жүкті әйелдердің арасында көп кездеседі, ол анемия ауруының негізгі себебі болып саналады. Қарастырылып отырған мақалада сиыр сүтін темірмен байыту кезінде фортифицирленген сүттің физика-химиялық және органолептикалық қасиеттеріне әсері зерттелген. Зерттеу жұмысында майлылығы 3,6 және 2,8 % сиыр сүті темір сульфатымен (FeSO4,7H2O) және үш валентті аммоний цитратымен (C6H8FeNO7) байытылған. Темір сульфаты (10 мг) және үш валентті аммоний цитраты (10 мг) сынамалары 2,8% майлы сүтте айтарлықтай өзгерістерді көрсетті. Темірмен сиыр сүтін байыту кезінде сүттің ашу үрдісіне әсері зерттелінді, зерттеу нәтижелері бойынша темірмен байытылған сүт сынамасының қышқылдығы 3 сағат ішінде 220Т-тан 800T-қа дейін едәуір жоғарылаған, бұл бақылау сынамасымен салыстырғанда 37% - ға жоғары, яғни темір байытқыштары сүттің ашу үрдісінің уақытын жылдамдататынын байқатты. Темірмен байытудың ашыту процесіне әсері немесе ашыту бактерияларының өсуіндегі темірдің көмекші рөлі әлі де терең зерттеуді қажет етеді, дегенмен бірқатар зерттеулер темірмен байыту ашытуды тудыратын бактериялардың көбеюіне ықпал етуі мүмкін екенін көрсетті.; Современные продукты питания не отличаются высоким содержанием питательных веществ, в частности минералов. Потребление таких продуктов влияет не только на здоровье нации, но и на экономику страны. По данным Всемирной организации здравоохранения, проблема нехватки минерального элемента железа остается актуальной, особенно среди детей и беременных женщин, не только в развитых странах, но и во всем мире. В данной статье представлены исследования влияния обогащения коровьего молока на его физико-химические и органолептические свойства. Коровье молоко жирностью 3,6 и 2,8% было обогащено сульфатом железа (FeSO4,7H2O) и цитратом трехвалентного аммония (C6H8FeNO7). Пробы с сульфатом железа (10 мг) и цитратом трехвалентного аммония (10 мг) показали значительные изменения в молоке с жирностью 2,8 %. Также было изучено влияние обогащения железом на процесс сквашивания молока, и была взята проба молока. У образца молока, обогащенного железом, за 3 часа значительно повысилась кислотность - с 22,0 до 80,00Т, что на 37% больше по сравнению с контрольным образцом. Влияние обогащения железом на процесс ферментации или вспомогательная роль железа в росте бродильных бактерий все еще остается под вопросом, хотя ряд исследований показал, что обогащение железом может способствовать росту бактерий, вызывающих брожение. 2025-01-01T00:00:00Z