http://hdl.handle.net/123456789/13 2026-04-20T23:14:13Z http://hdl.handle.net/123456789/2668 Title: Пішінтұрақты трикотаж бұйымдарын тоқуға арналған Қиыстырылған өрімдердің құрылым көрсеткіштерін зерттеу Authors: А.C. Абишова Abstract: Исследование путей и технологии получения формоустойчивых текстильных изделий в текстильном производстве является актуальной и важной научно–технической проблемой. Формоустойчивость для текстильных изделий является комплексным показателем, отражающим эксплуатационные и технологические свойства. Для исследования особенностей технологии и способов получения конкурентоспособного текстильного изделия из формоустойчивого текстильного полотна были поставлены следующие задачи: анализ вида сырья для формоустойчивых текстильных изделий, изучение способов и технологии получения формоустойчивых текстильных изделий, анализ путей повышения формоустойчивости для формоустойчивых текстильных изделий, составление формоустойчивых изделий с учетом характеристик полотна. Для исследования формоустойчивости текстильного полотна используем пряжу с поверхностной плотностью 350 г/м2 и содержанием 50% шерсти и 50% акрила. В качестве образцов полотна для исследования формоустойчивости были выбраны переплетения: жаккард, голландский пике, репс. Для определения остаточной деформации трикотажного полотна растягивают образец полотна, выполняя процесс «загрузка – разгрузка – отдых», для определения коэффициента жесткости определяют степень изгиба на приборе ПТ–2, определяют степень усадки полотна процессом промывки. Для изготовдения изделий из полотна используется приближенный метод. В работе были усовершенствованы формоустойчивые трикотажные полотна с использованием различных видов переплетений, получены оптимальные параметры переплетения для получения формоустойчивых полотен, разработана математическая модель для формоустойчивых текстильных полотен. Для реализации результата работы выбран вид перепдетения, из которого разработано и изготовлено формоустойчивое трикотажное изделие.; Тоқыма өндірісінде пішінтұрақты тоқыма бұйымдарын алу жолдары мен технологиясын зерттеу өзекті және маңызды ғылыми–техникалық мәселе болып табылады. Тоқыма бұйымдары үшін пішінтұрақтылық эксплуатациялық және технологиялық қасиеттерін көрсететін кешенді көрсеткіш. Пішінтұрақты тоқыма жаймасынан бәсекеге қабілетті пішінтұрақты тоқыма бұйымын алу жолдары мен технологиясының ерекшеліктерін зерттеу үшін келесідей міндеттер қойылды: пішінтұрақты тоқыма бұйымдары үшін шикізаттың түрін талдау, пішінтұрақты тоқыма бұйымдарын алу жолдары мен технологиясын зерттеу, пішінтұрақты тоқыма бұйымы үшін пішінтұрақтылықты жоғарылату жолдарын талдау, жайманың сипаттамаларын ескере отырып пішінтұрақты бұйым құрастыру. Тоқыма жаймасының пішінтұрақтылығын зерттеу үшін беттік тығыздығы 350 г/м2 болатын және құрамы 50% жүн мен 50% акрил иірімжібін қолданамыз. Пішінтұрақтылығы жоғары жайма ретінде жаккард, голландық пике, репс түрлері таңдалынып алынды. Тоқылған жайманың қалдық деформациясын анықтау үшін «жүктеу – жүктен босату – демалдыру» үдерісін орындау арқылы жайманы созады, қаттылық коэффициенттін анықтау үшін жайманы екі бағыт бойынша пішіп, ПТ – 2 аспабында иілу дәрежесі анықталады, жайманың отыру дәрежесін жуу үдерісімен анықталды. Алынған жайманы құрастыру үшін жуықталған әдіс қолданылады. Жұмыста әртүрлі пішінтұрақты өрім түрін қолдана отырып, пішінтұрақты тоқыма жаймасы жетілдірілді, пішінтұрақты жайма алу үшін оңтайлы тоқыма параметрлері алынды, пішінтұрақты тоқыма жаймасының математикалық моделі жетілдірілді. Жұмыстың нәтижесін жүзеге асыру үшін пішіні тұрақты тоқыма бұйымын жасау мен құрастыруда өрім түрі маңызды рөл атқарады.; The study of ways and technologies for obtaining shape–resistant textiles in textile production is an urgent and important scientific and technical problem. Shape stability for textiles is a complex indicator reflecting operational and technological properties. To study the features of technology and methods for producing competitive textiles from form-resistant textile fabrics, the following tasks were set: analysis of the type of raw materials for form-resistant textiles, study of methods and technology for producing form-resistant textiles, analysis of ways to increase shape stability for form-resistant textiles, compilation of shape-resistant products taking into account the characteristics of the fabric. To study the shape stability of a textile fabric, we use yarn with a surface density of 350 g/m2 and a content of 50% wool and 50% acrylic. The following fabrics were selected as fabric samples for the study of shape stability: jacquard, Dutch pique, reps. To determine the residual deformation of the knitted fabric, the fabric sample is stretched by performing the "loading– unloading – rest" process, the degree of bending on the PT–2 device is determined to determine the stiffness coefficient, and the degree of shrinkage of the fabric is determined by the washing process. An approximate method is used for fabricating products from canvas. In the work, shape-resistant knitted fabrics were improved using various types of weaves, optimal weave parameters were obtained to obtain shape-resistant fabrics, and a mathematical model for shape-resistant textile fabrics was developed. To realize the result of the work, the type of fabric from which the form-resistant knitted product was developed and manufactured was selected. 2025-02-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2661 Title: Тігін машинасының механизмдерінің орынжай функцияларының үшбұрыш тәсілімен анықтау Authors: Усенбеков Ж., Бақытжан Г. Abstract: Орындалатын тігістердің сапасы көбінесе тігін жұмыс құралдарының өзара әрекеттесуіне байланысты, сондықтан кинематикалық цикл кезінде олардың нақты орналасуы маңызды. Жұмыс құралдарының орналасуын механизмнің орынжай функциясымен анықталады. Механизмдердің орынжай функциясы олардың кинематикалық схемаларын талдауы арқылы құрастырылады. Тәжірибеде тұйық векторлық контурлар әдісі және үшбұрыш әдісі кеңінен қолданылады. Тігін машиналарының жалпақ күрделі кинематикалық механизмдері үшін қолдану әмбебап бағдарламаларды әзірлеуге мүмкіндік береді, бұл үшін буындар мен диадтардың модификацияларының құрамдастарын иерархиялық құрылымдық модульдерге таратып, олар үшін дайындалған ішкі бағдарламаларды негізгі бағдарламаға таңдап, құрастыруға мүмкіндік береді. Жұмыста Python тіліндегі ішкі бағдарламалар құрып, олардың 852 класс тігін машинасының механизміне қолданылуы көрсетілген. Бұл ретте буындар мен диадтық топтардың модификациялары бойынша механизмнің структуралық құрылымдауы көрсетілген, бұл жұмыс құралдарының орналасу функцияларын есептеу және олардың графиктерін құрудың жиынтық бағдарламасын жасауға мүмкіндік берді. Есептелген деректерді талдау механизмнің жоғары сапалы жұмысын және жұмыс құралдарының өзара әрекетін қамтамасыз етеді.; От взаимодействия рабочих инструментов швейных машин во многом зависит качество выполняемых стежков, поэтому точное место расположения их в процессе кинематического цикла имеет важное значение. Местоположение рабочих инструментов опреределяется функцией положения механизма. Функция положения механизмов определяется анализом их кинематических схем. На практике наиболее широко применяется метод замкнутых векторных контуров и метод треугольников. Применение метода замкнутых векторных контуров не универсально по сравнению с методом треуголников. Применение этих методов для плоских, сложных по кинематике механизмов швейных машин позволяет разработать универсальные программы, предварительно распределив составляющие модификации звеньев и диад на иерархические структурные модули и для них подбирать и компонировать основную программу из подготовленных подпрограмм. В работе приведены подпрограммы на язяке Python, применительно к механизму швейной машины 852 кл. При этом показана структурная схема механизма по модификациям звеньев и диадных групп, что позволила разработать сводную программу расчета функций положения рабочих инструментов и построить их графики. Анализ расчетных данных позволит обеспечить качественную работу механизма и взаймодействие рабочих инструментов.; The quality of the stitches performed largely depends on the interaction of the working tools of sewing machines, so their exact location during the kinematic cycle is important. The location of the working tools is determined by the function of the position of the mechanism. The position function of the mechanisms is determined by analyzing their kinematic schemes. In practice, the method of closed vector contours and the triangle method are most widely used. The use of the closed vector contour method is not universal compared to the triangular contour method. The use of these methods for flat, kinematically complex sewing machine mechanisms makes it possible to develop universal programs by pre-distributing the component modifications of links and dyads into hierarchical structural modules and selecting and composing the main program from the prepared subprograms for them. The paper presents routines in the Python language, applied to the mechanism of the sewing machine 852 cl. At the same time, a structural diagram of the mechanism for modifications of links and dyadic groups is shown, which made it possible to develop a summary program for calculating the position functions of working tools and plot their graphs. The analysis of the calculated data will ensure the high-quality operation of the mechanism and the availability of working tools. 2025-02-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2655 Title: Комбинаторлық әдіс көп нұсқалы өнімдерді жасау тәсілі ретінде Authors: Алданаева А.Т., Талгатбекова А.Ж. Abstract: Жаһандық бәсекелестік жағдайында бірегей қасиеттері бар өнімдерді жасауға ықпал ететін көркемдік жобалау процесінде түпнұсқа шешімдерді әзірлеу және іске асыру перспективті болып табылады. Осыған сүйене отырып, көп вариантты, әмбебап және берік киім жасау үшін комбинаторлық әдіске жүгіну өзекті болып табылады. Зерттеудің әдіснамалық негізі танымның жалпы ғылыми әдістері, сонымен қатар жүйелік және құрылымдық-функционалдық тәсіл, көркемдік-композициялық талдау болды. Әлемдік тәжірибеге сүйеніп, мақалада дизайнерлер жұмыс істейтін құрамдастыру әдістері қарастырылады. Нысанды өзгермелі түрде өзгертуге мүмкіндік беретін модульге негізделген киім модельдерінің құрылымының заманауи конструктивті шешімдері талданады. Креативті қалыптастырудың зерттелетін әдісін қолдану негізінде этно-стильдегі бұйымның құрылысын жасау міндеті қойылды. Сонымен дәстүрлерді мәдениеттің көпполярлы әлемінде өзін-өзі сәйкестендірудің шарты ретінде қайта қарау арқылы ұлттық бірегейлікті сақтау мәселелері ескеріледі. Зерттеу нәтижесінде біз комбинаторлық әдіс көпфункционалдылықпен, өзгергіштікпен және эстетикамен сипатталатын кескінді даралау мүмкіндіктерінің спектрін ұсынады деген қорытындыға келдік. Бұл өз кезегінде экологиялық ойлауды, яғни ресурстарды тұтынуға мағыналы көзқарасты дамытуға ықпал етуі мүмкін. Әдістің дәстүрлі қазақ костюмінің пішім философиясымен өзара байланысын қалыптастыру ерекше қызығушылық тудырады.; В условиях глобальной конкуренции перспективу представляет разработка и реализация оригинальных решений в процессе художественного проектирования, способствующих созданию изделий с уникальными свойствами. Исходя из этого актуально обращение к комбинаторному методу с целью получения многовариантной, универсальной и долговечной одежды. Методологическую основу исследования составили общенаучные методы познания, а также системный и структурно-функциональный подход, художественно-композиционный анализ. Основываясь на мировой практике, в статье рассмотрены приемы комбинирования, которыми оперируют дизайнеры. Проанализированы современные конструктивные решения структуры моделей одежды, в основе которых лежит модуль, позволяющий вариативно изменять объект. Поставлена задача: разработать конструкцию изделия в этно-стиле на основе применения исследуемого метода креативного формообразования. При этом учитываются вопросы сохранения национальной идентичности путем переосмысления традиций как условие самоидентификации в многополярном мире культуры. В результате исследования мы пришли к выводу, что комбинаторный метод предлагает спектр возможностей по индивидуализации образа, для которого характерны многофункциональность, вариабельность и эстетичность. Это, в свою очередь, может способствовать выработке экологического мышления, т.е. осмысленного подхода к потреблению ресурсов. Особый интерес представляет формирование взаимосвязи метода с философией кроя традиционного казахского костюма.; In the conditions of global competition, the development and realization of original solutions in the process of artistic design, contributing to the creation of products with unique properties, is a promising prospect. On this basis, it is relevant to turn to the combinatorial method in order to obtain multivariant, universal and durable clothing. The methodological basis of the research was formed by general scientific methods of cognition, as well as system and structural-functional approach, art-composition analysis. Based on world practice, the article discusses the combination techniques used by designers. Modern constructive solutions of the structure of clothing models are analyzed, which are based on a module that allows to change the object variably. The task is set to develop the design of the product in the ethno-style based on the application of the investigated method of creative shaping. In this case, the issues of preserving national identity by rethinking traditions as a condition of self-identification in the multipolar world of culture are taken into account. As a result of the research, we came to the conclusion that the combinatorial method offers a range of possibilities for individualization of the image, which is characterized by multifunctionality, variability, and aesthetics. This, in turn, can contribute to the development of ecological thinking, i.e. a meaningful approach to resource consumption. Of particular interest is the formation of the method's interrelation with the philosophy of cut of the traditional Kazakh costume. 2025-02-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/123456789/2651 Title: Особенности информационной математической модели при проектировании одежды из кожи Authors: Жаниязова, Ж.Л.; Киябаева, С.К.; Жилисбаева, Р.О. Abstract: Развитие кожевенной промышленности в Казахстане основано на ежегодном производстве шкур крупного и мелкого скота. Всего лишь 15% шкур КРС (крупнорогатого скота) в Казахстане проходят переработку и в дальнейшем используются для изготовления готовых товаров. Согласно официальным данным, ежегодно в республике производится до 40,6 тыс. тонн шерсти. Однако перерабатывается лишь небольшая часть этого объема, и есть необходимость решения данной проблемы в положительную сторону. В современных исследованиях составление характеристик кожи для проектирования одежды представляет особый интерес. Для достижения цели исследования особенностей информационной математической модели при проектировании одежды из кожи, связанной с динамикой развития конструктивных элементов, решались конкретные взаимосвязанные задачи через решения формообразования конструктивных элементов в одежде. В результате было рекомендовано несколько вариантов конструктивного преобразования с помощью теории графов. Рассчитана математическая модель для оптимального решения на основе импрессивной экспертной оценки конструктивных элементов одежды в виде описанной информационной математической модели, что упростит формализацию процесса создания любой одежды как системы, включающей модульные компоненты, позволяющие ускорить процесс разработки одежды из кожи, что представляет интерес в сфере проектирования кожаной одежды в швейной легкой промышленности.; Қазақстанда былғары өнеркәсібін дамыту ірі және ұсақ малдың жыл сайынғы терісін өндіруге негізделген және Қазақстанда ірі қара малдың (ірі қара малдың) терісінің тек 15% ғана қайта өңдеуден өтеді және болашақта дайын тауарларды дайындау үшін пайдаланылады. Ресми мәліметтерге сәйкес, республикада жыл сайын 40,6 мың тоннаға дейін жүн өндіріледі. Алайда, бұл көлемнің аз бөлігі қайта өңделеді. Заманауи зерттеулерде киімді жобалау үшін терінің сипаттамаларын жасау ерекше қызығушылық тудырады. Ақпараттық математикалық модельдің ерекшеліктерін зерттеу мақсатына жету үшін конструктивті элементтердің даму динамикасымен байланысты былғарыдан жасалған киімдерді жобалау кезінде киімдегі құрылымдық элементтердің қалыптасуын шешу арқылы нақты өзара байланысты мәселелер шешілді. Графикалық теорияны қолдана отырып, конструктивті түрлендірудің бірнеше нұсқалары ұсынылады. Сипатталған ақпараттық математикалық модель түріндегі киімнің құрылымдық элементтерін импрессивті сараптамалық бағалау негізінде оңтайлы шешім үшін математикалық модель есептелген, бұл кез-келген киімді тігін жеңіл өнеркәсібінде былғары киімді жобалау саласында қызығушылық тудыратын былғарыдан жасалған киімді әзірлеу процесін жеделдетуге мүмкіндік беретін модульдік компоненттерді қамтитын жүйе ретінде жасау процесін ресімдеуді жеңілдетеді.; The development of the leather industry in Kazakhstan is based on the annual production of hides of large and small livestock, and only 15% of hides of cattle in Kazakhstan are processed and further used for the manufacture of finished goods. According to official data, up to 40.6 thousand tons of wool are produced annually in the republic. However, a minuscule part of this volume is recycled. In modern research, the compilation of skin characteristics for the design of clothing is of particular interest. To achieve the goal of studying the features of the information mathematical model in the design of leather clothing related to the dynamics of the development of structural elements, specific interrelated tasks were solved through the formation of structural elements in clothing. Several constructive transformation options using graph theory are recommended. A mathematical model has been calculated for an optimal solution based on an impressive expert assessment of the structural elements of clothing, in the form of an information mathematical model described, which will simplify the formalization of the process of creating any clothing as a system that includes modular components to speed up the development of leather clothing, which is of interest in the design of leather clothing in the light industry. 2025-01-01T00:00:00Z