Данная работа посвящена исследованию проблемы экологического загрязнения, вызванного использованием синтетических красителей в текстильной промышленности, и предлагает решение в виде использования природных красителей растительного происхождения. Синтетические красители, несмотря на свою дешевизну и устойчивость, наносят значительный вред экологии и здоровью человека. В связи с этим, целью исследования является разработка технологий окрашивания текстильных материалов с использованием экстрактов природных красителей, полученных из местного растительного сырья. Научная значимость исследования заключается в глубоком анализе влияния натуральных красителей на свойства текстильных материалов и в предложении экологически чистых технологий для их обработки. Практическая значимость работы заключается в возможности разработки инновационных методов крашения, которые смогут снизить загрязнение окружающей среды и обеспечить устойчивость ткани к стирке и износу. Методология исследования включает использование автоэмиссионного сканирующего растрового электронного микроскопа с рентгеноспектральным микроанализатором для изучения морфологии поверхности ткани и элементного состава волокон до и после окрашивания натуральными красителями с протравой. Основные результаты показывают, что добавление протравы в экстракты улучшает насыщенность цветов и их стойкость, а также способствует улучшению физико-механических характеристик тканей. В ходе исследования были выявлены изменения в химическом составе волокон, такие как увеличение содержания алюминия, калия и титана, что подтверждает эффективность используемых технологий. Ценность исследования заключается в продвижении концепции устойчивого и экологически безопасного производства в текстильной промышленности, а также в предложении новых методов крашения, которые могут существенно снизить экологическую нагрузку. Практическое значение работы состоит в разработке технологической основы для производства экологически чистых текстильных изделий, которые могут быть использованы в различных областях легкой промышленности.
Бұл жұмыс тоқыма өнеркәсібінде синтетикалық бояғыштарды қолданудан туындаған қоршаған ортаны ластау мәселесін зерттейді және өсімдік тектес табиғи бояғыштарды қолдану түрінде шешуді ұсынады. Синтетикалық бояғыштар арзандығы мен тұрақтылығына қарамастан қоршаған ортаға және адам денсаулығына айтарлықтай зиян келтіреді. Осыған байланысты зерттеудің мақсаты жергілікті өсімдік материалдарынан алынған табиғи бояғыштар сығындыларын пайдалана отырып, тоқыма материалдарын бояу технологиясын жасау болып табылады.Зерттеудің ғылыми маңыздылығы табиғи бояғыштардың тоқыма материалдарының қасиеттеріне әсерін терең талдауда және оларды өңдеудің экологиялық таза технологияларын ұсынуда. Жұмыстың практикалық маңыздылығы қоршаған ортаның ластануын төмендететін және матаның жууға және тозуға төзімділігін қамтамасыз ететін бояудың инновациялық әдістерін жасау мүмкіндігінде.Зерттеу әдістемесі матаның беткі қабатының морфологиясын және табиғи бояғыштармен мордантпен боялғанға дейінгі және кейінгі талшықтардың элементтік құрамын зерттеу үшін рентгендік спектрлік микроанализаторы бар далалық эмиссиялық сканерлеуші электронды микроскопты пайдалануды қамтиды.Негізгі нәтижелер сығындыларға морданды қосу түстердің қанықтылығын және олардың беріктігін жақсартатынын, сонымен қатар матаның физика-механикалық қасиеттерін жақсартуға ықпал ететінін көрсетеді. Зерттеу нәтижесінде талшықтардың химиялық құрамындағы алюминий, калий және титан мөлшерінің жоғарылауы сияқты өзгерістер анықталды, бұл қолданылатын технологиялардың тиімділігін растайды.Зерттеудің құндылығы тоқыма өнеркәсібінде тұрақты және экологиялық таза өндіріс концепциясын ілгерілетуде, сондай-ақ экологиялық ауыртпалықты айтарлықтай азайта алатын бояудың жаңа әдістерін ұсынуда. Жұмыстың практикалық маңыздылығы жеңіл өнеркәсіптің әртүрлі салаларында қолдануға болатын экологиялық таза тоқыма бұйымдарын өндірудің технологиялық негізін жасаудан тұрады.
This work is devoted to the study of the problem of environmental pollution caused by the use of synthetic dyes in the textile industry, and offers a solution in the form of using natural dyes of plant origin. Synthetic dyes, despite their cheapness and stability, cause significant harm to the environment and human health. In this regard, the aim of the study is to develop technologies for dyeing textile materials using extracts of natural dyes obtained from local plant materials.The scientific significance of the study lies in the in-depth analysis of the effect of natural dyes on the properties of textile materials and in the proposal of environmentally friendly technologies for their processing. The practical significance of the work lies in the possibility of developing innovative dyeing methods that can reduce environmental pollution and ensure the resistance of fabric to washing and wear.The research methodology includes the use of a field emission scanning electron microscope with an X-ray spectral microanalyzer to study the morphology of the fabric surface and the elemental composition of fibers before and after dyeing with natural dyes with mordant. The main results show that adding mordant to extracts improves color saturation and fastness, and also improves the physical and mechanical properties of fabrics. The study revealed changes in the chemical composition of fibers, such as an increase in the content of aluminum, potassium and titanium, which confirms the effectiveness of the technologies used.The value of the study lies in promoting the concept of sustainable and environmentally friendly production in the textile industry, as well as in proposing new dyeing methods that can significantly reduce the environmental burden. The practical significance of the work is to develop a technological basis for the production of environmentally friendly textiles that can be used in various areas of the light industry.
