В условиях современного развития агропромышленного комплекса одной из приоритетных и многоаспектных
задач выступает обеспечение населения достаточным объемом продукции животноводства, соответствующей
высоким требованиям качества и безопасности. Важнейшим условием увеличения объемов производства и
повышения качества продукции является рациональное обеспечение сельскохозяйственных животных
полнорационными кормами, оптимизированными по энергетической и протеиновой питательности, макро- и
микроэлементному составу, а также биологически активным веществам, в строгом соответствии с
физиологическими потребностями организма и прогнозируемым уровнем продуктивности. Широкое применение
кровяной муки, костной муки, кукурузной муки, кукурузного глютена, фосфатного концентрата в составе кормового
концентрата для дойных коров является актуальным. В связи с этим в настоящей работе разработан и научно
обоснован рецептурный состав кормового обогатительного концентрата для дойных коров, обеспечивающий
соответствие требованиям по уровню питательности, биологической полноценности и эффективности
использования в условиях интенсивного молочного производства. В рамках исследования был сформирован
расчетный рецепт кормового обогатительного концентрата, на основе которого изготовлены опытно-
промышленные партии. Проведена комплексная оценка их химического состава, энергетической и питательной
ценности, а также определены показатели пробиотической активности. Результаты экспериментальных
исследований показали, что замещение пшеничных отрубей компонентами животного и растительного
происхождения, в частности кровяной мукой (3%), костной мукой (2%) и кукурузным глютеном (5%), способствует
существенному увеличению содержания переваримого протеина на 65–75%. Наряду с этим отмечено улучшение ряда
других качественных характеристик кормового обогатительного концентрата, что свидетельствует о высокой
эффективности предложенной рецептуры. В работе раскрыто и научно обосновано положительное влияние
кормового обогатительного концентрата на продуктивные и биологические показатели сельскохозяйственных
животных. Установлено, что включение кормового обогатительного концентрата в рацион дойных коров
способствует повышению уровня молочной продуктивности, улучшению качественных характеристик молока,
включая жирность и белковый состав. Одновременно выявлено, что использование данного концентрата оказывает
стимулирующее воздействие на рост и развитие животного, что выражается в увеличении среднесуточных удоев
молока. Полученные результаты свидетельствуют о высокой эффективности применения кормового
обогатительного концентрата как функционального кормового компонента, направленного на интенсификацию
процессов производства молока и повышение продуктивности животных в целом.
Агроөнеркәсіптік кешеннің қазіргі заманғы дамуы жағдайында көп аспектілі міндеттердің бірі халықты
сапалы мен қауіпсіздіктің жоғары талаптарына сәйкес келетін мал шаруашылығы өнімдерінің жеткілікті
көлемімен қамтамасыз ету болып табылады. Өндіріс көлемін ұлғайтудың және өнім сапасын арттырудың
маңызды шарты ауыл шаруашылығы жануарларын энергетикалық және протеиндік қоректенуі, макро - және
микроэлементтік құрамы, сондай-ақ биологиялық белсенді заттар бойынша оңтайландырылған, организмнің
физиологиялық қажеттіліктеріне және өнімділіктің болжамды деңгейіне қатаң сәйкес келетін толыққанды
азықпен ұтымды қамтамасыз ету болып табылады. Қан ұны, сүйек ұны, жүгері ұны, жүгері глютені, фосфат концентратын сауынды сиырларға арналған жемшөп концентраты ретінде кеңінен қолдану бүгінгі күні өзекті
мәселе. Осыған байланысты, осы жұмыста сүтті сиырларға арналған жемшөп концентратының рецептуралық
құрамы әзірленді және ғылыми негізделген, ол қарқынды сүт өндірісі жағдайында тағамдық деңгейі, биологиялық
толықтығы және пайдалану тиімділігі бойынша талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етеді. Зерттеу аясында
жемшөп концентратының есептік рецепті жасалды, оның негізінде тәжірибелік-өнеркәсіптік партиялар
жасалды. Олардың химиялық құрамына, энергетикалық және тағамдық құндылығына кешенді бағалау жүргізілді,
сондай-ақ пробиотикалық белсенділік көрсеткіштері анықталды. Эксперименттік зерттеулердің нәтижелері
бидай кебегін жануарлар мен өсімдік тектес компоненттермен, атап айтқанда қан ұнымен (3%), сүйек ұнымен
(2%) және жүгері глютенімен (5%) алмастыру сіңімді ақуыз құрамының 65-75% - ға айтарлықтай өсуіне ықпал
ететінін көрсетті. Сонымен қатар, жемшөп концентратының бірқатар басқа сапалық сипаттамаларының
жақсаруы байқалды, бұл ұсынылған формуланың жоғары тиімділігін көрсетеді. Жұмыста жемшөп байыту
концентратының (ЖБК) ауыл шаруашылығы жануарларының өнімді және биологиялық көрсеткіштеріне оң әсері
ашылған және ғылыми негізделген. Сауын сиырлардың рационына ЖБК қосу сүт өнімділігінің деңгейін арттыруға,
сүттің сапалық сипаттамаларын, оның ішінде май мен ақуыз құрамын жақсартуға ықпал ететіні анықталды.
Сонымен қатар, бұл концентратты қолдану жас жануарлардың өсуіне және дамуына ынталандырушы әсер
ететіні анықталды, бұл бұзаулардың тірі салмағының орташа тәуліктік өсуінің артуымен көрінеді. Алынған
нәтижелер сүт өндіру процестерін қарқындатуға және жалпы жануарлардың өнімділігін арттыруға
бағытталған функционалдық жемшөп компоненті ретінде қолданудың жоғары тиімділігін көрсетеді.
Under the current development of the agro-industrial sector, one of the key and multifaceted challenges is to ensure an
adequate supply of livestock products that meet high standards of quality and safety. A crucial prerequisite for increasing
production volumes and improving product quality is the provision of farm animals with nutritionally balanced complete feeds
optimized in terms of energy and protein content, macro- and microelement composition, as well as biologically active
substances, in strict accordance with the physiological requirements of the animals and the expected level of productivity. The
incorporation of blood meal, bone meal, corn meal, corn gluten meal, and phosphate concentrate into feed supplements for
dairy cows is of considerable practical importance. Accordingly, this study developed and scientifically substantiated the
formulation of a feed enrichment concentrate for dairy cows that meets the required nutritional specifications, ensures
biological adequacy, and provides efficient utilization under intensive dairy production systems. Within the framework of this
study, a calculated formulation of the feed enrichment concentrate was developed, and pilot-scale batches were subsequently
produced based on the proposed recipe. A comprehensive evaluation of their chemical composition, energy and nutritional
value, as well as probiotic activity, was carried out. The experimental results demonstrated that replacing wheat bran with
animal- and plant-derived ingredients, specifically blood meal (3%), bone meal (2%), and corn gluten meal (5%), resulted in a
substantial increase in digestible protein content by 65–75%. In addition, several other quality characteristics of the feed
enrichment concentrate were improved, confirming the high efficacy of the proposed formulation. The study elucidated and
scientifically substantiated the positive effects of the feed enrichment concentrate on the productive performance and biological
parameters of farm animals. It was established that the inclusion of the feed enrichment concentratesin the diets of dairy cows
enhanced milk yield and improved milk quality characteristics, including milk fat content and protein composition.
Furthermore, the use of the concentrate was found to stimulate animal growth and development, as evidenced by an increase
in average daily milk yield. These findings demonstrate the high efficacy of the feed enrichment concentrate as a functional
feed ingredient aimed at intensifying milk production processes and enhancing the overall productivity of dairy cows.
