Natural compounds of animal and plant origin play a key role in maintaining human health and preventing
diseases. Camel milk and sea buckthorn Hippophae rhamnoides are traditional food products and medicinal remedies
with a unique composition and therapeutic properties. The aim of this work was a comprehensive study of the natural
compounds in camel milk from Bactrian and Dromedary camels in the village of Nura (Ili District), as well as a
comparative analysis of the biochemical composition of large-fruited and dessert varieties of sea buckthorn from the
highland region of the village of Narynkol (Raiymbek District), Almaty Region. The scientific novelty lies in obtaining
new data on the natural compounds of camel milk (proteins, fats, lactose, protein fractions, amino acids) and sea
buckthorn (vitamins, antioxidants, flavonoids, carotenoids, organic acids, sugars, serotonin, omega fatty acids),
considering species and varietal characteristics. An analysis of the chemical composition, protein fractions, and amino
acids of the milk was conducted. In sea buckthorn, vitamins, antioxidants, flavonoids, carotenoids, organic acids, sugars,
and serotonin were determined. The main natural compounds identified in camel milk were: proteins (3,4-5,2%), fats
(5,8-7,3%), lactose (4,6-5,0%). Electrophoresis revealed casein fractions (αs, β, χ, γ) and whey proteins (immunoglobulins,
serum albumin, α-lactalbumin, lactoferrin, lysozyme). Amino acid analysis showed a high content of essential amino
acids (38,56-39,41 g/100 g protein). In sea buckthorn, a high content was found for vitamins C (up to 297 mg/100g), E
(6,9-8,3 mg/100g), A (as carotenoids up to 55,3 mg/100g); flavonoids (265-346 mg/100g); phenolic compounds (600-795
mg/100g); carotenoids (20,0-55,3 mg/100g); organic acids (1,5-3,2%); sugars (9,6-15,0%); serotonin (0,8-1,2 mg/100g).
Differences were revealed between large-fruited (high content of carotenoids, sugars) and dessert (high content of vitamin
C, balanced sugar-acid index) varieties. For the first time, a detailed analysis of the natural compounds of camel milk
and sea buckthorn was conducted, identifying species and varietal characteristics of their accumulation. The results can
be used in the development of functional food products and biologically active supplements.
Жануар және өсімдік тектес табиғи қосылыстар адам денсаулығын сақтауда және аурулардың алдын
алуда маңызды рөл атқарады. Түйе сүті мен шырғанақ Hippophae rhamnoides дәстүрлі тағам өнімдері және
емдік қасиеттері бар бірегей құрамға ие дәрілік заттар болып табылады. Ғылыми зерттеудің мақсаты,
негізгі бағыттары мен идеялары. Бұл жұмыстың мақсаты Нұра ауылы (Іле ауданы) бактериандары мен
дромедарларының түйе сүтіндегі табиғи қосылыстарды кешенді зерттеу, сондай-ақ Алматы облысының
Нарынқол ауылында (Райымбек ауданы) өсетін ірі жемісті және десертті шырғанақ сорттарының
биохимиялық құрамына салыстырмалы талдау жасау болды. Жұмыстың ғылыми және практикалық маңыздылығының қысқаша сипаттамасы. Ғылыми жаңалық түйе сүтінің (ақуыздар, майлар, лактоза, ақуыз
фракциялары, аминқышқылдары) және шырғанақтың (витаминдер, антиоксиданттар, флавоноидтар,
каротиноидтар, органикалық қышқылдар, қанттар, серотонин) табиғи қосылыстары туралы түрлік және
сорттық ерекшеліктерін ескере отырып, жаңа мәліметтер алу болып табылады. Сүттің химиялық
құрамына, ақуыз фракцияларына, аминқышқылдарына талдау жүргізілді. Шырғанақта витаминдер,
антиоксиданттар, флавоноидтар, каротиноидтар, органикалық қышқылдар, қанттар, серотонин
анықталды. Зерттеу жұмысының негізгі нәтижелері мен талдауы, қорытындылары. Түйе сүтінде негізгі
табиғи қосылыстар анықталды: ақуыздар (3,4-5,2%), майлар (5,8-7,3%), лактоза (4,6-5,0%). Электрофорез
әдісімен казеин фракциялары (αs, β, χ, γ) және сарысу ақуыздары (иммуноглобулиндер, сарысу альбумині, α-
лактальбумин, лактоферрин, лизоцим) анықталды. Аминқышқылдық талдау алмастырылмайтын
аминқышқылдарының жоғары мөлшерін көрсетті (38,56-39,41 г/100 г ақуыз). Шырғанақта С дәруменінің (297
мг/100 г дейін), Е дәруменінің (6,9-8,3 мг/100 г), А дәруменінің (каротиноидтар түрінде 55,3 мг/100 г дейін);
флавоноидтардың (265-346 мг/100 г); фенолдық қосылыстардың (600-795 мг/100 г); каротиноидтардың (20,0-
55,3 мг/100 г); органикалық қышқылдардың (1,5-3,2%); қанттардың (9,6-15,0%); серотониннің (0,8-1,2 мг/100
г) жоғары мөлшері анықталды. Ірі жемісті шырғанықта (каротиноидтардың, қанттардың жоғары
мөлшері) және десертті түрінде (С дәруменінің жоғары мөлшері, теңдестірілген қант-қышқыл индексі)
сорттары арасындағы айырмашылықтар анықталды. Жүргізілген зерттеудің құндылығы. Алғаш рет түйе
сүті мен теңіз шырғанағының табиғи қосылыстарына олардың жинақталуының түрлік және сорттық
ерекшеліктерін анықтай отырып, егжей-тегжейлі талдау жүргізілді. Жұмыс нәтижелерінің практикалық
маңызы. Нәтижелерді функционалды тағам өнімдері мен биологиялық белсенді қоспаларды әзірлеу кезінде
қолдануға болады.
Природные соединения животного и растительного происхождения играют ключевую роль в
поддержании здоровья человека и профилактике заболеваний. Верблюжье молоко и облепиха Hippophae
rhamnoides являются традиционными продуктами питания и лекарственными средствами, обладающими
уникальным составом и терапевтическими свойствами. Целью данной работы явилось комплексное
исследование природных соединений верблюжьего молока бактрианов и дромедаров из с. Нура (Илийский
район), а также сравнительный анализ биохимического состава крупноплодных и десертных сортов
облепихи из высокогорного района с. Нарынкол (Райымбекский район) Алматинской области. Научная
новизна заключается в получении новых данных о природных соединениях верблюжьего молока (белки,
жиры, лактоза, белковые фракции, аминокислоты) и облепихи (витамины, антиоксиданты, флавоноиды,
каротиноиды, органические кислоты, сахара, серотонин, омега-жирные кислоты) с учетом видовых и
сортовых особенностей. Проведен анализ химического состава, белковых фракций, аминокислот молока. В
облепихе определяли витамины, антиоксиданты, флавоноиды, каротиноиды, органические кислоты,
сахара, серотонин. В верблюжьем молоке идентифицированы основные природные соединения: белки (3,4-
5,2%), жиры (5,8-7,3%), лактоза (4,6-5,0%). Методом электрофореза выявлены фракции казеина (αs, β, χ, γ)
и сывороточные белки (иммуноглобулины, сывороточный альбумин, α-лактальбумин, лактоферрин,
лизоцим). Аминокислотный анализ показал высокое содержание незаменимых аминокислот (38,56-39,41
г/100 г белка). В облепихе установлено высокое содержание витаминов C (до 297 мг/100г), E (6,9-8,3 мг/100г),
A (в виде каротиноидов до 55,3 мг/100г); флавоноидов (265-346 мг/100г); фенольных соединений (600-795
мг/100г); каротиноидов (20,0-55,3 мг/100г); органических кислот (1,5-3,2%); сахаров (9,6-15,0%); серотонина
(0,8-1,2 мг/100г). Выявлены различия между крупноплодными (высокое содержание каротиноидов, сахаров)
и десертными (высокое содержание витамина C, сбалансированный сахаро-кислотный индекс) сортами.
Впервые проведен детальный анализ природных соединений верблюжьего молока и облепихи с выявлением
видовых и сортовых особенностей их накопления. Результаты могут быть использованы при разработке
функциональных продуктов питания и биологически активных добавок.
