В данной статье приведены исследования и полученные результаты физико-химических
показателей 3 сортов зерна тритикале «Указ», «Бару», «Зернокормовое», и верблюжьей колючки из разных
областей Казахстана: Алматинская область (с. Баканас), Туркестанская область (с. Шаульдер),
Туркестанская область (г. Арыс). Проведены физико-химические анализы, определена кормовая ценность
выбранного растительного сырья. Процесс проращивания тритикале применялся с целью улучшения его
питательной ценности и усвояемости. До проращивания состав тритикале характеризовался
относительно низким содержанием витаминов, минералов, что ограничивало его питательную ценность.После процесса проращивания выявлено улучшение состава. На основании проведенных исследований по
изучению физико-химических показателей тритикале сорта «Указ» демонстрирует наилучшие
показатели по содержанию сахара, крахмала и протеина, что делает его перспективным кормом для
животных. Также отмечено преобладание кальция (0,11%) и фосфора (0,27%) в тритикале сорта «Указ»,
что является положительным фактором для кормления, учитывая важность этих минералов для
здоровья животных. Результаты анализа подтверждают, что верблюжья колючка может быть
использована в кормовой промышленности как ценный источник белка. По данным исследования,
содержание протеина в образцах верблюжьей колючки варьируется от 13,97% (в образце из с. Баканас) до
15,55% (в образце из с. Шаульдер), что соответствует нормам для качественных кормов. Выбор
верблюжьей колючки и тритикале обоснован их питательными характеристиками и адаптивными
свойствами, что делает эти культуры подходящими для кормления верблюдов. Проращивание тритикале,
в свою очередь, позволяет улучшить его питательную ценность, повысив содержание витаминов и
минералов, а также улучшив усвояемость. Результаты исследования подтверждают целесообразность их
использования в рационе верблюдов и открывают перспективы для оптимизации кормовых решений.
Бұл мақалада Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан алынған 3 сұрыптағы тритикале дәнінің
(«Указ», «Бару», «Зернокормовое») және Алматы облысынан (Бақанас ауылы), Түркістан облысынан
(Шаульдер ауылы, Арыс қаласы) алынған түйе тікенегінің физика-химиялық көрсеткіштері зерттеліп,
нәтижелер алынған. Тритикале дәнін өсіру процесі оның қоректік құндылығын және сіңімділігін жақсарту
мақсатында қолданылды. Өсіруге дейін тритикале құрамында дәрумендер мен минералдардың мөлшері
салыстырмалы түрде төмен болды, бұл оның қоректік құндылығын шектеді. Өсіру процесінен кейін
құрамының жақсарғаны анықталды. Бұл тритикалені жануарлар азығына тиімді, қауіпсіз және
толыққанды компонент етеді. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде тритикаленің «Указ» сұрпы қант,
крахмал және протеиннің мөлшері бойынша ең жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бұл оны болашақта
жануарлар азығы ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, «Указ» сұрпында кальций (0,11%)
және фосфордың (0,27%) басымдылығы байқалды, бұл жануарлардың денсаулығы үшін маңызды
минералдар болып табылатындықтан азықтандыру үшін оң фактор болып табылады. Анализ нәтижелері
түйе тікенегінің мал азық өнеркәсібінде құнды ақуыз көзі ретінде қолданылуы мүмкін екенін растайды.
Зерттеу мәліметтеріне сәйкес, түйе тікенегінің құрамындағы протеин мөлшері Бақанас ауылының
үлгісінде 13,97%-дан, Шаульдер ауылының үлгісінде 15,55%-ға дейін ауытқиды, бұл жоғары сапалы
азықтарға қойылатын талаптарға сәйкес келеді. Түйе тікенегі мен тритикалені таңдау олардың қоректік
сипаттамалары мен бейімделу қасиеттеріне негізделген, бұл оларды түйелерді азықтандыру үшін қолайлы
дақылдар етеді. Тритикалені өсіру оның қоректік құндылығын жақсартуға, дәрумендер мен минералдардың
құрамын арттыруға, сондай-ақ сіңімділігін жақсартуға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері тритикале
мен түйе тікенегін түйелердің рационында қолданылуының тиімділігін растайды және азықтық
шешімдерді оңтайландыру мүмкіндіктерін ашады.
This article presents research and results of physicochemical indicators of three varieties of triticale grains –
"Ukaz", "Baru", "Zernokormovoe" – and camel thorn from various regions of Kazakhstan: Almaty Region (Bakanas
village), Turkestan Region (Shaulder village), and Turkestan Region (Arys city). Physicochemical analyses were
conducted, and the feed values of the selected plant materials were determined. The process of sprouting triticale was
used to improve its nutritional value and digestibility. Before sprouting, the composition of triticale was characterized
by relatively low levels of vitamins and minerals, which limited its nutritional value. After the sprouting process, an
improvement in composition was observed. This makes triticale a more effective, safer, and complete component of
animal feed. Based on the conducted research on physicochemical indicators, the "Ukaz" variety of triticale shows
the best values for sugar, starch, and protein content, making it a promising animal feed. It was also noted that there
is a predominance of calcium (0.11%) and phosphorus (0.27%) in the "Ukaz" variety of triticale, which is a positive
factor for feeding, considering the importance of these minerals for animal health. The analysis results confirm that
camel thorn can be used in the feed industry as a valuable source of protein. According to the study, the protein content
in camel thorn samples varies from 13.97% (from the Bakanas village sample) to 15.55% (from the Shaulder village
sample), which meets the standards for high-quality animal feed. The research findings open prospects for the
development of effective feed solutions for camels, including the use of components such as camel thorn and sprouted
triticale. The choice of camel thorn and triticale is justified by their nutritional characteristics and adaptive properties,
making these crops suitable for camel feeding. The sprouting of triticale, in turn, improves its nutritional value by
increasing the content of vitamins and minerals, as well as enhancing its digestibility. The study results confirm the
feasibility of using them in the diet of camels and open prospects for optimizing feed solutions.
