Бұл мақалада тағам өнімдерінің функционалдық және биологиялық құндылығын арттыру мақсатында итмұрын (Rosa spp.) өсімдігінің үш түрінен – Rosa acicularis, Rosa davurica, және Rosa rugosa алынған экстрактілердің сапалық және сандық құрамына салыстырмалы түрде бағалау жүргізілген. Зерттеудің негізгі мақсаты – түрлі итмұрын түрлерінен алынған табиғи экстрактілердің құрамындағы биологиялық белсенді заттарды анықтап, олардың тағамдық құндылығын айқындау және функционалдық тағам өнімдерінде қолдану мүмкіндігін негіздеу болып табылады. Зерттеу барысында экстрактілердің физико-химиялық көрсеткіштері (рН, тығыздық, ерігіштік, құрғақ зат мөлшері), дәрумендер (әсіресе С дәрумені), минералдық элементтер (темір, калий, кальций және т.б.), көмірсулар (глюкоза, фруктоза, сахароза) және органикалық қышқылдар (лимон, алма, шарап қышқылдары) мөлшері анықталды. Экстракция екі түрлі әдіс арқылы – мацерация және ультрадыбыстық өңдеу – жүзеге асырылды, бұл әдістердің тиімділігі де салыстырмалы түрде талданды. Нәтижесінде барлық үш түрден алынған экстрактілер биологиялық белсенді заттардың жоғары концентрациясымен ерекшеленіп, олардың табиғи антиоксидант, иммуномодулятор және адаптогендік қасиеттерге ие екендігі анықталды. Салыстырмалы талдау нәтижелері бойынша, Rosa acicularis түрінен алынған экстракт С дәруменінің, көмірсулардың және темірдің жоғары мөлшерімен ерекшеленіп, тағамдық мақсатта қолдануға ең тиімді нұсқа ретінде танылды. Аталған экстракт функционалдық тағамдар, профилактикалық өнімдер, сондай-ақ биологиялық белсенді қоспалар (ББҚ) құрамында қолдануға ғылыми негізделген табиғи ингредиент ретінде ұсынылады. Бұл зерттеу нәтижелері тағам өнеркәсібінде отандық өсімдік шикізатын пайдаланудың тиімділігін арттыруға, сондай-ақ халықтың салауатты тамақтануын қамтамасыз етуге бағытталған инновациялық шешімдерге жол ашады.
В данной статье представлена сравнительная оценка качественного и количественного состава экстрактов, полученных из трёх видов шиповника (Rosa spp.) — Rosa acicularis, Rosa davurica и Rosa rugosa, с целью повышения функциональной и биологической ценности пищевых продуктов. Основной целью исследования является выявление биологически активных веществ в натуральных экстрактах различных видов шиповника, определение их пищевой ценности и обоснование возможности использования в составе функциональных пищевых продуктов. В ходе исследования были определены физико-химические показатели экстрактов (pH, плотность, растворимость, содержание сухих веществ), содержание витаминов (особенно витамина С), минеральных элементов (железо, калий, кальций и др.), углеводов (глюкоза, фруктоза, сахароза) и органических кислот (лимонная, яблочная, винная кислоты). Экстракция проводилась двумя методами — мацерацией и ультразвуковой обработкой, эффективность которых также была сравнительно проанализирована. Результаты показали, что все три вида экстрактов обладают высокой концентрацией биологически активных веществ и характеризуются природными антиоксидантными, иммуно-модулирующими и адаптогенными свойствами. По результатам сравнительного анализа экстракт из Rosa acicularis выделяется высоким содержанием витамина С, углеводов и железа, что делает его наиболее подходящим вариантом для пищевого использования. Указанный экстракт рекомендуется в качестве научно обоснованного природного ингредиента для применения в составе функциональных продуктов питания, профилактических средств, а также биологически активных добавок (БАД). Полученные результаты открывают перспективы для повышения эффективности использования отечественного растительного сырья в пищевой промышленности и способствуют разработке инновационных решений, направленных на обеспечение здорового питания населения.
This article presents a comparative assessment of the qualitative and quantitative composition of extracts obtained from three species of rosehip (Rosa spp.) — Rosa acicularis, Rosa davurica, and Rosa rugosa — aimed at enhancing the functional and biological value of food products. The main objective of the study is to identify biologically active compounds in natural extracts of various rosehip species, determine their nutritional value, and substantiate the feasibility of their use in functional food formulations. During the study, physicochemical parameters of the extracts were determined (pH, density, solubility, total solids), as well as the content of vitamins (particularly vitamin C), mineral elements (iron, potassium, calcium, etc.), carbohydrates (glucose, fructose, sucrose), and organic acids (citric, malic, and tartaric acids). Extraction was carried out using two methods — maceration and ultrasonic treatment — and their efficiency was also comparatively analyzed. The results demonstrated that all three types of extracts are rich in biologically active compounds and possess natural antioxidant, immunomodulatory, and adaptogenic properties. According to the comparative analysis, the extract derived from Rosa acicularis showed the highest levels of vitamin C, carbohydrates, and iron, making it the most suitable option for food applications. This extract is recommended as a scientifically substantiated natural ingredient for use in functional food products, preventive formulations, and biologically active supplements (BAS). The findings of the study offer promising opportunities for increasing the efficiency of utilizing domestic plant raw materials in the food industry and contribute to the development of innovative solutions aimed at promoting healthy nutrition among the population.
